DE AI ACT
Van wettekst naar werkpraktijk
Juridisch onderbouwd én direct toepasbaar
Een praktisch e-book voor accountants, belastingadviseurs en fiscalisten
De AI Act voor accountants en fiscalisten gaat niet over een verre toekomst. AI wordt op accountants- en belastingadvieskantoren al dagelijks gebruikt. Microsoft Copilot maakt notulen en helpt bij conceptteksten. ChatGPT wordt geraadpleegd voor uitleg en structuur. Gespecialiseerde toepassingen ondersteunen fiscale analyses en dataonderzoek. Medewerkers bouwen met hulp van AI zelfs eigen scripts, rekentools en kleine applicaties.
Maar wie heeft binnen het kantoor bepaald wat daarbij wel en niet mag? Wanneer moet je het gebruik van AI kenbaar maken? Wanneer is een menselijke controle voldoende en wanneer is een tweede lezer verstandig? Is een door AI ondersteund bezwaarschrift automatisch hoog risico? Wat moet je vastleggen als een AI-uitkomst invloed heeft op een professioneel oordeel? En hoe verhouden de AI Act, de AVG en de beroepsregels van accountants en belastingadviseurs zich tot elkaar?
De AI Act – van wettekst naar werkpraktijk geeft daar een helder en genuanceerd antwoord op.
Dit boek maakt van de Europese AI-verordening geen theoretisch juridisch project. Het vertaalt de regels naar herkenbare werkzaamheden binnen de accountancy- en fiscale praktijk. Daarbij wordt steeds onderscheid gemaakt tussen wat werkelijk uit de wet volgt, wat uit beroepsregels voortvloeit en wat de auteur als praktische en proportionele werkwijze aanbeveelt.
Geen bangmakerij. Geen algemene verplichtingen die niet in de wet staan. Wel een juridisch onderbouwde aanpak waarmee je het AI-gebruik binnen jouw kantoor gericht kunt organiseren.
WAAROM DE AI ACT VOOR ACCOUNTANTS EN FISCALISTEN ANDERS IS
In veel publicaties lopen wettelijke verplichtingen, beroepsnormen en goedbedoelde adviezen door elkaar. Daardoor kan gemakkelijk de indruk ontstaan dat iedere AI-toepassing hoog risico is, dat ieder gebruik van AI moet worden gemeld of dat voor ieder document een uitgebreid dossier moet worden aangelegd.
Dit boek maakt die verschillen zichtbaar met vier vaste aanduidingen:
- WETTELIJKE BASIS – een regel die uit een concreet genoemd wetsartikel of uit de AI-verordening volgt;
- BEROEPSNORM – een regel uit de beroepsregelgeving die op de concrete opdracht van toepassing kan zijn;
- PERSOONLIJKE INVULLING – een door de auteur aanbevolen werkwijze die geen zelfstandige wettelijke verplichting is;
- FICTIEVE CASUS – een verzonnen praktijksituatie die een risico, afweging of werkwijze illustreert.
Hierdoor weet je tijdens het lezen steeds waar een uitspraak op is gebaseerd.
WAT JE LEERT OVER DE AI ACT VOOR ACCOUNTANTS EN FISCALISTEN
Het boek begint bij de kern van de AI Act: vertrouwen, verantwoordelijkheid en een risicogebaseerde benadering.
Je leest onder meer:
- hoe de risicopiramide werkt en waarom dit een praktisch uitlegmodel is;
- hoe je verboden AI-praktijken, transparantieverplichtingen, GPAI en hoog-risico-AI van elkaar onderscheidt;
- waarom de naam van een AI-product niet bepaalt in welke risicoklasse de toepassing valt;
- hoe je het concrete gebruik beoordeelt aan de hand van artikel 6 en de bijlagen I en III van de AI-verordening;
- wanneer een kantoor alleen gebruiksverantwoordelijke is en wanneer het mogelijk zelf aanbieder wordt;
- wat er kan veranderen wanneer medewerkers met vibe coding een eigen toepassing bouwen of een bestaand systeem ingrijpend aanpassen;
- welke verplichtingen gelden wanneer een toepassing daadwerkelijk als hoog-risico-AI kwalificeert;
- wat artikel 14 werkelijk zegt over menselijk toezicht;
- waarom artikel 14 niet automatisch een verplichte partnerreview of partnerparaaf oplegt voor ieder AI-ondersteund bezwaarschrift;
- wanneer het vierogenprincipe vanuit risico, beroepsregels, NBA-guidance of intern kwaliteitsbeleid wél passend kan zijn;
- wanneer artikel 50 een transparantieverplichting bevat en wanneer een transparantiezin slechts een vrijwillige keuze van het kantoor is;
- hoe je AI-output controleert op niet-bestaande rechtspraak, verkeerde wetsartikelen, onjuiste berekeningen en andere hallucinaties;
- hoe je privacy, geheimhouding, gegevensminimalisatie, beveiliging en leveranciersvoorwaarden bij AI-gebruik beoordeelt.
ACTUELE DATA VOOR DE AI ACT VOOR ACCOUNTANTS EN FISCALISTEN
De herziene editie van juli 2026 verwerkt de gewijzigde toepassingsdata uit Verordening (EU) 2026/1744.
Het boek legt uit wat al van toepassing is, wat vanaf 2 augustus 2026 geldt en welke hoog-risicoverplichtingen zijn verschoven naar:
- 2 december 2027 voor hoog-risico-AI op grond van artikel 6, lid 2, en bijlage III;
- 2 augustus 2028 voor hoog-risico-AI op grond van artikel 6, lid 1, en bijlage I.
Ook de status van de Nederlandse Uitvoeringswet AI-verordening wordt zorgvuldig behandeld. Een consultatievoorstel wordt niet als geldend recht gepresenteerd.
DE AI ACT VOOR ACCOUNTANTS EN FISCALISTEN IN DE DAGELIJKSE PRAKTIJK
De uitleg wordt toegepast op herkenbare situaties:
- een jaarrekening waarbij AI een concepttoelichting schrijft;
- data-analyse binnen een controledossier;
- een adviesgesprek met een DGA;
- een junior medewerker die een volledige proefbalans in een niet-goedgekeurde AI-omgeving invoert;
- een AI-ondersteund fiscaal bezwaar;
- een door AI genoemde uitspraak die niet blijkt te bestaan;
- een selectie-algoritme van een overheidsorganisatie;
- auditfile-analyse, contractreview, smart coding en andere voorbeelden uit de accountantspraktijk;
- scripts, dashboards en kleine toepassingen die medewerkers met vibe coding bouwen.
De casussen zijn didactisch. Ze worden niet als echte incidenten, rechterlijke verwachtingen of onderzoeksresultaten verkocht.
NBA, VGBA EN NV COS
De AI Act vervangt de bestaande beroepsregels niet.
Daarom behandelt het boek uitvoerig:
- de fundamentele beginselen uit de VGBA;
- vakbekwaamheid en zorgvuldigheid;
- het risico van ongepast vertrouwen op technologie;
- de verantwoordelijkheid voor medewerkers die onder leiding van de accountant werken;
- de betekenis van NV COS 220, 230, 240 en 500 binnen hun toepassingsbereik;
- de koppeling tussen AI-gebruik, leiding, toezicht, review, controle-informatie en dossiervorming;
- de NBA-Leidraad AI in Control van oktober 2024;
- de gezamenlijke NBA/NOREA-publicatie AI-leidraad 2: AI Toegepast van juni 2026;
- het RPO-raamwerk voor verantwoord AI-gebruik in de praktijkopleiding.
Bijzonder relevant is de uitleg over het vierogenprincipe. De NBA-Leidraad AI in Control noemt dual control bij belangrijke algoritmen, variabelen en hyperparameters. Het boek legt uit waarom dit niet hetzelfde is als een algemene verplichting dat een partner ieder met generatieve AI ondersteund stuk moet nalezen en paraferen.
VAN POLICY, PROCESS EN PROOF NAAR EEN WERKBAAR KANTOORPROCES
De praktische aanpak in het boek is opgebouwd rond drie onderdelen:
- Policy – welke AI-tools gebruikt het kantoor, waarvoor mogen ze worden ingezet, welke grenzen gelden en wie is verantwoordelijk?
- Process – hoe wordt AI verantwoord ingezet, gecontroleerd en waar nodig vastgelegd?
- Proof – hoe kan het kantoor bij belangrijke of risicovolle toepassingen reconstrueren welke bronnen, controles en professionele keuzes aan een uitkomst ten grondslag lagen?
Dit model wordt uitgewerkt in een proportioneel zevenstappenproces:
- intake, doel en classificatie;
- keuze van een toegestane tool en beoordeling van de gebruikte gegevens;
- proportionele vastlegging;
- inhoudelijke controle;
- een tweede lezer waar het risico dit rechtvaardigt;
- transparantie wanneer de wet, opdracht of het kantoorbeleid dat vraagt;
- een uitgebreider procesdossier wanneer dat werkelijk nodig is.
Het boek maakt nadrukkelijk duidelijk dat dit zevenstappenproces een praktijkmodel van de auteur is en geen algemene wettelijke procedure.
EVIDENCE PACK EN COURT PACK
Een evidence pack en een court pack zijn geen wettelijke begrippen uit de AI Act.
Het boek presenteert ze bewust als vrijwillige, proportionele dossierinstrumenten.
Een evidence pack kan helpen wanneer AI-output inhoudelijk relevant is voor een professioneel oordeel of een belangrijk uitgaand stuk. Afhankelijk van het dossier kan daarin worden vastgelegd welke tool is gebruikt, wat het doel was, welke bronnen zijn gecontroleerd, welke correcties zijn aangebracht en wie de inhoudelijke beoordeling heeft uitgevoerd.
Een court pack is een uitgebreidere, procesgerichte bundel voor dossiers met een verhoogd kwaliteits- of procesrisico. Het is bedoeld om de relevante context en professionele onderbouwing ordelijk te kunnen reconstrueren wanneer daarover later vragen ontstaan.
Het boek beweert niet dat een rechter standaard om prompts, AI-output, een evidence pack of een court pack zal vragen. Het legt aan de hand van onder meer de artikelen 8:42 en 8:45 Awb uit waarom relevante onderbouwing in een procedure wel van belang kan worden.
MODELLEN BIJ DE AI ACT VOOR ACCOUNTANTS EN FISCALISTEN
Een groot deel van het boek bestaat uit gereedschap dat je kunt aanpassen aan jouw eigen kantoor.
Je ontvangt onder meer:
- een volledig uitgewerkt voorbeeld van een kort AI-beleid voor een fictief accountants- en advieskantoor;
- een toolkaart voor Microsoft 365 Copilot;
- een toolkaart voor ChatGPT Enterprise;
- een leeg toolkaartmodel voor andere toepassingen;
- een facultatief en proportioneel evidenceformulier met voorbeeldinvulling;
- een beslisboom waarmee je beoordeelt of aanvullende AI-vastlegging nuttig of volgens het kantoorbeleid nodig is;
- een vrijwillige court-packchecklist voor dossiers met een verhoogd proces- of kwaliteitsrisico;
- voorbeelden van transparantiezinnen;
- een checklist ‘AI-klaar in 10 stappen’;
- een 30-60-90-dagenaanpak voor invoering binnen het kantoor.
OOK UITVOERBAAR ZONDER DURE SOFTWARE
Je hebt geen gespecialiseerd compliancesysteem nodig om met de aanpak uit het boek te beginnen.
Een volledig hoofdstuk laat zien hoe je de praktische instrumenten kunt opzetten met software die vrijwel ieder kantoor al gebruikt:
- een toolregister in Excel;
- een evidenceformulier in Word;
- een court pack als geordende PDF-bundel;
- transparantiezinnen in bestaande documentsjablonen;
- een handmatige compliancesteekproef;
- een werkproces binnen het bestaande DMS.
Daarnaast vergelijkt het boek deze lowtechaanpak met een meer geautomatiseerde borgingsoplossing. Zo kun je zelf beoordelen welke aanpak past bij de omvang, werkwijze en risicobereidheid van jouw kantoor.
WERKVORMEN VOOR HET HELE TEAM
De AI Act wordt pas werkbaar wanneer medewerkers begrijpen waarom afspraken nodig zijn en ermee leren werken.
Daarom bevat het boek zes concrete werkvormen:
- de Tool-Audit;
- de Transparantiezin-Workshop;
- de casus Gebruikelijk Loon DGA;
- de Hallucinatie-Detectie;
- het AI-beleid op een bierviltje;
- het Dilemma-Debat.
Ook introduceert het boek het ‘AI-halfuurtje op vrijdag’: een eenvoudig teamritueel om toepassingen, fouten, vragen en leerpunten regelmatig met elkaar te bespreken.
KOSTEN, TOEZICHT, MEDEWERKERS EN CULTUUR
De invoering van verantwoord AI-gebruik is niet alleen een juridische of technische opgave.
Het boek bespreekt daarom ook:
- indicatieve tijd- en kostenramingen voor verschillende kantoorgroottes;
- de vraag hoe kwaliteitsborging in tarieven of dienstverlening kan worden verwerkt;
- AI-geletterdheid en de grens tussen een wettelijke norm en een afzonderlijke PE-verplichting;
- het Nederlandse toezichtlandschap en de rol van onder meer AP, RDI en AFM binnen hun eigen bevoegdheden;
- beroepsaansprakelijkheidsverzekeringen en de vragen die je aan de verzekeraar moet stellen;
- AI-bepalingen in opdrachtbevestigingen en algemene voorwaarden;
- de positie van medewerkers die AI niet begrijpen of het kantoorbeleid niet willen volgen;
- de verwerking van AI-afspraken in een personeelshandboek of arbeidsovereenkomst;
- de mogelijke rol van de ondernemingsraad;
- de combinatie van het register van verwerkingsactiviteiten uit artikel 30 AVG met een vrijwillig AI-governanceoverzicht;
- cultuurverandering: van ontkenning en wildgroei naar een beheerste en lerende organisatie.
Waar het boek met kosten, tijd of toekomstbeelden werkt, worden deze als inschatting of persoonlijke visie gepresenteerd en niet als gegarandeerde besparing of wettelijk resultaat.
VOOR WIE IS DE AI ACT VOOR ACCOUNTANTS EN FISCALISTEN GESCHREVEN?
Dit e-book is geschreven voor:
- accountants;
- belastingadviseurs en fiscalisten;
- vennoten, partners en kantooreigenaren;
- kwaliteits- en complianceverantwoordelijken;
- vaktechnische medewerkers;
- privacy- en informatiebeveiligingsverantwoordelijken;
- medewerkers die Copilot, ChatGPT, GenIA-L of andere AI-toepassingen gebruiken;
- kantoren die AI niet willen verbieden, maar wel aantoonbaar verantwoord willen organiseren.
Het boek is bruikbaar voor kleine kantoren die met Word, Excel en een DMS werken én voor grotere organisaties die AI-governance verder willen automatiseren.
OVER DE AUTEUR
Ron P.F. Meijer RB is registerbelastingadviseur, oprichter van Blauwe Vrijdag, AI-trainer en docent. Hij is voorzitter van de Commissie AI & Digitalisering van het Register Belastingadviseurs (RB).
Hij combineert ruim twintig jaar fiscale praktijkervaring met kennis van AI-toepassingen, beroepsregels en werkprocessen binnen accountants- en belastingadvieskantoren. Hij doceert onder meer voor SRA en Lefebvre Sdu en begeleidt professionals bij het praktisch en verantwoord toepassen van AI.
WAT JE ONTVANGT
- digitaal e-book in PDF-formaat;
- herziene editie van juli 2026;
- 102 pagina’s;
- 15 hoofdstukken;
- 3 bijlagen;
- uitgebreide bronnen- en verificatielijst met directe links, publicatiegegevens en artikel- of paginaverwijzingen;
- directe digitale levering na betaling;
- geen verzendkosten.
Prijs: € 89,00 exclusief btw
Prijs inclusief 21% btw: € 107,69
Meer leren over AI in de fiscale praktijk?
Wil je naast het boek actief met je team oefenen? Bekijk de
AI-cursussen voor belastingadviseurs en accountants,
doe eerst de gratis AI-kennistest
of bekijk het volledige aanbod in de winkel van Blauwe Vrijdag.
DE AI ACT VOOR ACCOUNTANTS EN FISCALISTEN: VAN WETTEKST NAAR WERKPRAKTIJK
De AI Act vraagt niet dat ieder kantoor een zwaar en bureaucratisch systeem optuigt. De wet vraagt wel dat je eerst begrijpt welke toepassing je gebruikt, welke rol het kantoor heeft en welke regels in die concrete situatie relevant zijn.
Dit boek helpt je precies dat te doen.
Je krijgt een juridisch kader, herkenbare praktijksituaties, actuele NBA-guidance, concrete modellen en een uitvoerbare route naar beleid, controle en passende vastlegging.
Bestel De AI Act – van wettekst naar werkpraktijk en maak van verantwoord AI-gebruik geen papieren project, maar een werkbare kantoorpraktijk.
Deze publicatie is een praktijkgids en geen individueel juridisch advies. Beoordeel iedere concrete AI-toepassing aan de hand van de actuele wettekst, de rol van het kantoor, het beoogde gebruik, de toepasselijke beroepsregels, contracten en feiten.
