- Authentiek
- Oprecht
- Creatief en deskundig
Beste collega,
Het is half zeven ’s ochtends in Friesland, ik hoor het koffiezetapparaat al voor de tweede keer pruttelen, en op mijn bureau ligt nog een uitgedraaide kopie van Leidraad 2: AI Toegepast. Eerlijk? Ik had hem op donderdagmiddag al twee keer gelezen, maar gisteravond ben ik er nog een keer doorheen gegaan met een markeerstift in de hand. Niet omdat hij zo dik is, dat valt mee, maar omdat ik dacht: dit is precies het document waar ik mij rot heb gezocht in 2023. Toen ik voor het eerst aan een controller uitlegde wat een large language model is en hij mij stoïcijns aankeek alsof ik over een kruidengeneeskundige sessie sprak. Toen ik voor het eerst aan een Raad van Bestuur moest uitleggen wat het verschil is tussen een chatbot en een agent, en de oudste bestuurder fronste alsof ik in een andere taal sprak. Toen ik op een avond in november om elf uur ’s avonds een Excelsheet maakte met “Wat mag wel” en “Wat mag niet” voor een kantoor in Zwolle, en daarna de hele rit naar huis dacht: er ligt nergens een echte richtlijn, ik bedenk dit zelf.
Sindsdien is er veel veranderd. En deze week, voor wie het had gemist, is er weer een groot stuk veranderd.
Mijn vrouw Natasja keek me bij het ontbijt vragend aan. “Je hebt vannacht weer op tot half twee zitten typen, hè?” Ik knikte. Ze schudde haar hoofd en zei niets meer. Dat zwijgen is wat een huwelijk van twintig jaar je leert: het is geen ergernis, het is een feit. Ik ben Ron, en als ik een onderwerp te pakken heb, ben ik weg. Lotte en Julia hebben dat met hun moeder besproken op een leeftijd waarop ik dacht dat ze nog met dolletjes speelden. “Pap gaat in de tunnel,” zegt Julia dan. En dan kijkt iedereen weg en doet niemand er moeilijk over.
Ik schaam mij er niet voor, maar het is wel iets om eerlijk te benoemen. De prijs van bijblijven in dit vak is voor mij, en ik vermoed ook voor veel van jullie, niet het abonnementsgeld op een tool. Het is tijd. En tijd kost altijd iets bij iemand anders. Een avond niet bij Natasja. Een wandeling niet met Lotte. Een telefoontje niet aan Julia op de campus in Groningen. Dat zijn de werkelijke kosten van mijn nachtelijke werksessies. Soms vraag ik me af of die kosten in verhouding staan tot wat ik teruggeef. Van de week, toen ik na afloop van de cursus van diverse accountants kreeg te horen “Ron, ik had geen idee wat ik moest verwachten vandaag, dit had ik niet kunnen bedenken, dit was geweldig”, dan voelt het in balans. Op andere avonden niet.
Deze week heb ik op drie verschillende locaties gestaan, met drie verschillende groepen, voor in totaal honderdtachtig fiscalisten en accountants. Dinsdag in het prachtige Tubbergen, woensdag in Nunspeet, donderdag online. Op donderdagmiddag, na afloop van een online cursus, vroeg een collega me iets dat me nog steeds bij is gebleven.
“Ron, wat moet ik nu eigenlijk lezen, deze zomer? Want ik krijg elke dag drie nieuwsbrieven en zes podcasts aanbevolen en als ik eerlijk ben luister ik er nul. Ik kom ervan over de zeik.”
Ik moest lachen. Niet om de vraag, maar om de manier waarop hij hem stelde. Want hij is geen weifelaar, deze collega. Hij is iemand die in zijn kantoor drie jaar geleden heeft gezegd: “Wij gaan vanaf nu op clouddossiers werken, klaar, geen discussie.” En binnen vier maanden was het rond. Maar nu, met AI, voelt hij zich, in zijn eigen woorden, “alsof ik door een spiegelpaleis ren waar elke verkoper mij een nieuwe glimmende tool toeschuift.”
Dat is het probleem deze zomer, denk ik. Niet dat er te weinig gebeurt. Te véél. En het meeste is irrelevant. Het probleem is niet meer dat we niet weten welke tools bestaan, het probleem is dat we niet meer weten welke we kunnen overslaan.
Daarom deze editie. Zeven onderwerpen. Zeven dingen waarvan ik denk: als je tot half augustus maar drie nieuwsbrieven leest, laat het deze dan zijn. Niet omdat ze het meest sexy zijn, daar ligt het niet aan, maar omdat ze deze week of komende weken direct landen op jouw bureau. Op jouw dossier. In jouw aansprakelijkheid.
Eén kanttekening vooraf, voordat we de bocht in gaan. Ik schrijf dit op basis van wat ik deze week voorbij heb zien komen. Ik schrijf het in mijn eigen stem, met mijn eigen overtuigingen, en ik vermeld waar ik het zeker weet en waar ik twijfel. Dat doe ik bewust. Ik wantrouw schrijvers die alles met dezelfde stelligheid opdienen. Twijfel is een vorm van vakmanschap. Wie nooit twijfelt, leest jouw aangifte niet goed genoeg.
Daar gaan we.
Ik moet het meteen toegeven. Toen ik vrijdagavond op de bank de Leidraad 2 voor het eerst rustig openklikte, met Natasja naast me die een boek las, kreeg ik iets van een glimlach die ik bij beroepspublicaties zelden krijg. Vaak ben ik na vier pagina’s leeg. Hier voelde het anders. Ik bladerde door, ik krabbelde in de marge, ik typte op mijn telefoon stukjes in mijn notitieblok. Op een gegeven moment keek Natasja op en zei: “Je glundert. Wat lees je?” Ik draaide mijn Surface naar haar toe. Ze las een halve pagina, schoof het scherm terug, en zei: “Geen idee waar dit over gaat, maar je bent gelukkig.” Dat klopte.
Voor wie het overzicht is kwijtgeraakt. In november 2024 publiceerden NBA Accounttech en NOREA “Leidraad: AI in Control”. Dat document ging vooral over governance. Hoe zorg je dat AI binnen je organisatie beheersbaar blijft. Hoe richt je je tweede en derde lijn in. Goede vragen, maar voor de gemiddelde accountant op de werkvloer voelde het als iets voor de compliance officer.
Op 1 juni 2026 verscheen de opvolger. Die datum staat als versie-aanduiding op de NBA-pagina. Op 4 juni werd “Leidraad 2: AI Toegepast” gepresenteerd tijdens een NBA- en NOREA-symposium met de titel “Samen met AI naar vertrouwen in het digitale tijdperk”. Kort daarna ging de PDF online voor breed publiek. Zesenveertig pagina’s. Vijf hoofdstukken. Eindredactie door Drs. Marcel Bongers, RE RA CISA CIA CFE CBM. Voorzitter van de Taskforce AI is Drs. Giel Dirkx, RA RC EMFC. Marcel Bongers ken ik persoonlijk. Toen ik die naam in de colofon zag staan, glimlachte ik. Dit is een vakman tot in zijn vingertoppen. En dat zie je terug in elke regel van de leidraad. Geen gepraat, geen wollig taalgebruik, geen marketing. Toepassing, kaders, voorbeelden, klaar.
Dat noem ik graag. De Kerngroep NBA Accounttech bestaat uit Prof. dr. Joost van Buuren, RA, als voorzitter, Age Lammers als programmamanager, Drs. Marcel Bongers, Dr. Eric Mantelaers, RA AA CFE CISA C|CISO, en Drs. Vincent Wanders, RA. De Taskforce AI is breder bezet. Onder anderen Remco van den Akker, AA RB, Christiaan Dommerholt, RE RA CIA MSc, Drs. John Donners, RA RE, Ir. Gerke van Garderen, Adriaan Heijstek, Lucas de Lange, Roberto Rozema, Ron Slagter, AA, Ilse Uitbeijerse-van der Salm, RA MSc, en Drs. Olaf de Vriend, RA. Speciale dank gaat in de colofon naar collega’s bij EY, KPMG, PwC, BDO, Flynth en Forvis Mazars. Marc Welters van EY, Lennard Hendriks van EY, Gaby van de Walle-Voigt en Manon van Rietschoten van KPMG, Wiert Smid en Mona de Boer van PwC, Jeroen van Schajik en Martijn Bakker van BDO, Jacques Buith van Flynth, en Jan Matto van Forvis Mazars. Copy editor Björn Remmerswaal.
Waarom benoem ik die namen? Omdat dit document niet uit een toren is gevallen. Het is door collega’s geschreven. Sommigen ken ik. Sommigen ken ik niet. Maar ik kan je vertellen dat hier nachten over is gepiekerd. De Big Four én het middenkantoor zitten erin. De accountant én de IT-auditor zitten erin. Dat is de beroepspiramide op één rij. Dat alleen al is in ons vak zeldzaam.
Vijf hoofdstukken. Korte inleiding. Hoofdstuk twee gaat over randvoorwaarden en validatie. Hoofdstuk drie biedt zeventien praktijkvoorbeelden voor de accountant in business en de mkb-accountant, paragraaf 3.2 tot en met 3.18. Hoofdstuk vier biedt dertien praktijkvoorbeelden voor de externe accountant en de IT-auditor, paragraaf 4.2 tot en met 4.14. Hoofdstuk vijf is conclusie en vooruitblik. Tel ze op. Dertig casussen. Niet vier, niet tien. Dertig.
Dat is wat ik bedoel met aanpakken. Dertig keer een AI-toepassing concreet uitwerken, met de doelstelling, de werking, de waarborgen, de risico’s. Voor wie tien jaar onderwijs geeft in dit vak voelt dat als een geschenk. Mijn cursusmateriaal voor de komende drie maanden gaat hiermee aan de slag.
Hoofdstuk 2 heet “Randvoorwaarden en validatie”. Geen sexy hoofdstuktitel. Toch is dit het hart van de leidraad. Vijf randvoorwaarden en negen validatiemethoden. Ze klinken als bureaucratie. Ze zijn het niet.
Randvoorwaarde één. De ethische en beroepsmatige kaders blijven onverkort van toepassing. VGBA voor accountants, Gedragscode voor RE’s. AI is in de woorden van de leidraad, en ik citeer letterlijk:
“zoals alle (informatie)technologie ‘slechts’ een hulpmiddel, waarbij de gecertificeerde professional (zoals de RA, AA en RE) de volledige en ongedeelde verantwoordelijkheid behoudt”.
Lees dat nog eens. Volledig. Ongedeeld. Geen excuus, geen black box, geen verschuilen achter een model. De drie beginselen die de leidraad expliciet uitlicht zijn vakbekwaamheid en zorgvuldigheid, objectiviteit, en vertrouwelijkheid. Bij vertrouwelijkheid staat een zin die ik wil voorlezen op elke vergadering die ik de komende maand bijwoon:
“Cliënt- en persoonsdata mag niet zomaar in publieke AI-modellen worden ingevoerd, zoals bijvoorbeeld de gratis versies van ChatGPT en Gemini.”
Geen schimmig advies. Een directe, expliciete benoeming van de twee tools waar driekwart van mijn cursisten dagelijks mee werkt. Dat heeft moed gekost om zo op te schrijven.
Randvoorwaarde twee. Wettelijke kaders. De EU AI Act. De leidraad geeft de stand van zaken zoals die op publicatiedatum was. AI-geletterdheid als plicht voor organisaties. Transparantie en labeling waar relevant. Inventarisatie en classificatie van AI-toepassingen. Verboden toepassingen. Hoog-risico-toepassingen. Toezicht op eigen tools. Wat ik mooi vind. De leidraad spreekt expliciet de accountant aan over de plicht om de cliënt op AI-risico’s te wijzen, mede vanwege de forse boetes.
Randvoorwaarde drie. Het beheersingskader. De leidraad verwijst hier naar de NBA Leidraad AI in Control, naar het AFM-rapport over twaalf bouwstenen voor audit-tooling, en naar de Generative and Agentic AI Guidance van de Financial Reporting Council. Bestaande tools hoeven niet weg. Workflowmanagement, dossiermanagement, data-analyse, verklaringengeneratoren. Die kunnen, met AI eraan vastgemaakt, beter worden. Combineer is een werkwoord in deze leidraad. En kritieke berekeningen aan een LLM uitbesteden zonder controle wordt expliciet als risicovol benoemd. LLM’s zijn geen rekenmachines.
Randvoorwaarde vier. Bronnen en trainingsdata. Geautoriseerd, actueel, betrouwbaar. Retrieval Augmented Generation als methode. Het Model Context Protocol om interne en externe bronnen aan een LLM te koppelen. Jij weet welke bronnen jouw AI gebruikt, of je gebruikt geen AI.
Randvoorwaarde vijf. Alleen geverifieerde uitkomsten en de meest recente versies. Versiebeheer. Niemand mag in jouw kantoor met een oud model rondwerken zonder dat de tweedelijn dat weet.
Negen validatiepunten volgen in hoofdstuk 2.2. Drie die elk kantoor vandaag kan invoeren.
Validatiepunt zes is een verplichting om eisen te stellen aan de inhoud en structuur van prompts. Persona, taak, context, randvoorwaarden, voorbeelden van de output, restricties. En dan, woordelijk uit de leidraad:
“Verder moet de organisatie een catalogus van gevalideerde prompts bijhouden.”
Een catalogus. Niet een lijstje. Met versies. Met eigenaars. Met data van laatste herziening.
Validatiepunt zeven is het vastleggen in het dossier van gehanteerde prompts, zoektermen, geraadpleegde bronnen, gesignaleerde indicaties, uitgevoerde verificatiestappen en uiteindelijke conclusies.
Validatiepunt acht is mijn favoriet. Het advies om een controle-AI-toepassing te gebruiken om de output van de primaire AI-toepassing te controleren op fouten of hallucinaties. Gebruik een tweede model, van een andere leverancier, om je eerste model te controleren. Laat ChatGPT iets opschrijven en laat Gemini het toetsen. Twee koppen zijn beter dan één, ook als beide artificieel zijn.
Voor de mkb-accountant en de accountant in business zijn er zeventien praktijkvoorbeelden. Een paar die ik voor onze doelgroep eruitlicht.
Paragraaf 3.3 gaat over journaliseren met RPA en AI-agents voor smart coding. De AI koppelt bonnetjes, facturen en mutaties automatisch aan de juiste grootboekrekening, met menselijk akkoord eroverheen.
Paragraaf 3.11 gaat over het samenstellen van de jaarrekening. Voor de mkb-accountant is dit het kernhoofdstuk. Daar staat hoe je AI gebruikt bij cijferbeoordelingen, bij het voorbereiden van pre-samensteloverleg, bij de onderbouwing van je oordeelsvorming.
Paragraaf 3.15 gaat over contractreview. De winst zit niet in tijdsbesparing op zich, de winst zit in het bredere blikveld dat een LLM opbrengt, met behoud van jouw eindoordeel.
Voor de externe accountant zijn er dertien praktijkvoorbeelden, gekoppeld aan de Standaarden van de NV COS. Paragraaf 4.4 gaat over frauderisicoanalyse onder Standaard 240. De toepassing zoekt op trefwoorden die wijzen op integriteitsrisico’s: fraude, witwassen, corruptie, sancties. De AI levert input. De accountant beoordeelt en concludeert. Paragraaf 4.11 gaat over het analyseren van contracten onder Standaard 500.
Eén ding wil ik corrigeren. De NBA-publicatiepagina noemt “ESG-rapportage” als een van de voorbeelden van toegepaste AI in de leidraad. Toen ik op vrijdagavond de hele PDF doorlas, kwam ESG slechts één keer voorbij, in een terloopse zin, en niet als uitgewerkte casus. Wat er wel is. Dertig andere casussen die rechtstreeks jouw praktijk raken.
Dinsdag stond ik in Tubbergen, bij een prachtig middelgroot accountantskantoor met meerdere vestigingen in Twente. Een goede groep. Een mooie zaal. Het soort licht in juni dat je laat denken dat het altijd vakantie is. Ergens halverwege de ochtend stelde ik de vraag die ik graag stel. “Wie van jullie heeft Leidraad 2 gelezen? Of in ieder geval een keer geopend?”
De zaal bleef stil.
Niet een ongemakkelijke stilte. Een eerlijke stilte. Mensen keken naar hun laptop, naar hun koffie, naar de buurman. Geen enkele hand ging omhoog. En dat ergerde mij niet. Dat fascineerde mij. Want het was 4 juni geweest. De leidraad was met enige fanfare gepresenteerd, kort daarna online gegaan, en niemand had hem geopend.
Dat is geen verwijt. Dat is een diagnose. De afstand tussen “er is iets gepubliceerd” en “het is geland in de praktijk” is in 2026 groter dan ooit. Wij dempen die afstand niet door nog een symposium te organiseren. Wij dempen die afstand door letterlijk een uitdraai op tafel te leggen en ernaar te wijzen.
Ik vraag je negentig minuten. Eén blok, deze week of volgende, in je agenda. Drie dingen.
Eerst vijftig minuten. Open de PDF. Lees hoofdstuk 2 met aandacht.
Daarna twintig minuten. Kies één casus uit hoofdstuk 3 of 4 die op je dagelijkse werk lijkt.
Tot slot twintig minuten. Schrijf in vijf bullets wat je deze maand gaat doen. Wij stellen op kantoor één catalogus van gevalideerde prompts in. Wij stellen één persoon aan die elk kwartaal nakijkt welk model we gebruiken. Wij zetten cliëntdata niet meer in een gratis publiek model.
Vlak voor de praktijkvoorbeelden, op de overgang van hoofdstuk 2 naar hoofdstuk 3, staat in de leidraad een vrijstaand tekstkader. Een regel maar.
“AI geeft meer stakeholderwaarde, maar menselijk oordeel blijft de kern.”
Dat hangt vanaf maandag bij mij op kantoor uitgeprint aan de muur. Want dat zinnetje is de hele leidraad in elf woorden.
Op 10 juni 2026 deed OpenAI iets dat ik al een jaar had verwacht: ze ruimden op. Sinds 10 juni staan er nog zes opties: Instant, Medium, High, Extra High, Pro Standard, Pro Extended. De keuze leest nu als een snelheid-versus-diepte schuifregelaar, niet meer als een catalogus.
Mijn vertaling voor de fiscale praktijk:
OpenAI heeft in juni 2026 een significante overhaul van de geheugenfunctie doorgevoerd. Je kunt nu zien wat ChatGPT van je heeft onthouden, je kunt het bewerken, je kunt het uitzetten. Klinkt als een gebruikersfunctie. Voor jou en mij is het een AVG-functie.
Een collega gebruikt sinds twaalf maanden ChatGPT. Hij heeft daarin cliëntcasussen besproken. Namen, bedragen, structuren. Misschien geen achternamen, maar wel sectorbeschrijvingen, fiscale posities, oude jaarcijfers. ChatGPT heeft daar onder de motorkap patronen van opgebouwd. Allemaal nuttig, totdat je je realiseert dat zo’n geheugenrepresentatie op een server in Californië staat.
Mini-prompt om mee te beginnen:
Ik ben een Register Belastingadviseur. Ik werk regelmatig met cliëntgegevens die onder beroepsgeheim vallen. Geef me een stap-voor-stap-instructie voor het controleren, opschonen en uitzetten van de ChatGPT-geheugenfunctie, specifiek vanuit het perspectief van AVG-compliance en beroepsgeheim. Eindig met een korte controlelijst die ik elke maand kan doorlopen.
Op 12 juni heeft OpenAI ook GPT-5.2 uitgefaseerd. Bestaande gesprekken zijn automatisch gemigreerd naar GPT-5.5. Controleer je Custom GPT’s of “Projects” om te zien of de stijl van antwoorden nog matcht.
Op 8 juni 2026 heeft Google NotebookLM een grote update gegeven. Vier dingen die opvallen.
Snelheid omhoog, context-window groter, multimodale begrip beter. Grote PDF’s worden snel en accuraat doorzocht. Een jaarrekening, een vaststellingsovereenkomst, een convenant horizontaal toezicht.
Hier het belangrijke voorbehoud, voor je iets in NotebookLM zet. Eerste vraag: heb je voor jouw kantoor een passende verwerkersovereenkomst met Google geregeld? Voor gewone Workspace-accounts is sinds eind 2024 een Cloud Data Processing Addendum van toepassing. Voor harde EU-datalocatie is dat niet automatisch genoeg, daarvoor kijk je naar NotebookLM Enterprise, dat in je eigen Google Cloud-project draait. Tweede vraag: valt de inhoud onder beroepsgeheim, WWFT-verplichtingen of bijzondere AVG-categorieën? Dan is anonimiseren voor uploaden geen optie, het is plicht. Derde vraag: heb je dit met je tweedelijn afgestemd? AI-geletterdheid uit de AI Act is geen knop op je toetsenbord, het is een afspraak op kantoor. Als één van deze drie nog niet rond is, oefen je deze week met publieke voorbeelden en wacht je met cliëntdata.
Het verschil tussen “vraag stellen en antwoord krijgen” en “vraag stellen en het systeem regelt zelf zeven stappen om het antwoord te onderbouwen”. NotebookLM bekijkt jaarrekening, vergelijkt cijfers met toelichting, kijkt naar notulen, signaleert inconsistenties. Het laat zien hoe het bij elk inzicht is gekomen.
Stel je opent een nieuw dossier. Je schrijft: “Ik wil onderzoek doen naar een Belgisch-Nederlandse herstructurering met een tussenholding. Help me eerst de juiste bronnen te vinden.” NotebookLM gaat dan Google Search-mode in en stelt voor: “Wil je dat ik de relevante BVDB-artikelen toevoeg? Het verdrag NL-BE? Recente uitspraken van de Hoge Raad over zetelplaats?” Jij vinkt aan. Het systeem laadt het in. Vanaf dat moment werk je in een gesloten bronnenuniversum dat jij hebt samengesteld, met antwoorden die alleen uit die bronnen mogen komen.
Tot voor kort kon NotebookLM iets in een chat zetten of een audio-overview maken. Nu kun je vragen om een PowerPoint-export, een PDF, een spreadsheet of gestructureerde data. Eerlijk weervoorbehoud bij die PowerPoint. Je krijgt een PPTX-bestand dat je kunt presenteren. Maar volgens onder anderen heise.de zijn de slides in dat bestand opgebouwd als beeldlagen, niet als volledig bewerkbare objecten. Voor een eerste opzet prima. Voor de definitieve klantpresentatie beter opnieuw opbouwen in PowerPoint zelf, of in een tool als Gamma.
Houd de drie vragen uit het voorbehoud in je achterhoofd. Voor cliëntdata is jouw kantoor pas klaar als verwerkersovereenkomst, datalocatie en interne afspraken rond zijn. Tot die tijd: oefen met geanonimiseerde of fictieve casussen.
Eerste, contractreview. Werk met een geanonimiseerde of fictieve overeenkomst. Vraag: “Geef me de top vijf fiscale risico’s, met verwijzing naar de exacte clausule, en mijn interpretatie waar de tegenpartij anders zou kunnen redeneren.”
Tweede, samenstelling. Werk met een geanonimiseerde testset. Vraag: “Welke inconsistenties zie je tussen de cijfers, de toelichting en de communicatie? Welke onderbouwingsvragen zou je een klantmedewerker stellen?”
Derde, standpuntonderbouwing. Publieke bronnen, geen cliëntdata. Vraag: “Bekijk mijn betoog vanuit het perspectief van de Belastingdienst. Welke zwakke plekken zal de inspecteur het eerste aanvallen? Geef per zwakke plek een tegenargument.”
Op 4 juni 2026 plaatste TheStreet een artikel met de kop: “Big Four accounting faces reckoning: they’re choosing AI over humans, cutting benefits and hiring.” EY heeft 150 AI-agents in productie voor 80.000 tax professionals. KPMG investeert 2 miljard dollar over vijf jaar. Deloitte’s Zora-platform werkt met Nvidia. PwC’s GL.ai doet journal entry processing. KPMG kondigt aan vanaf zomer 2026 “hele delen van het audit-proces” zonder menselijke tussenkomst te draaien, met volledige implementatie in 2027.
Hier in Nederland heeft Baker Tilly een eigen AI-platform geopend.
Eén: kies je niche en wees daar de beste in. Een MKB-kantoor dat een sector kent (agrarisch, horeca, e-commerce, vrije beroepen) bouwt een kennisvoorsprong die geen agent kan repliceren.
Twee: automatiseer wat repetitief is, niet wat oordeelkundig is. Met Power Automate, Make of een eenvoudige Copilot-flow kun je vandaag al inboxen verwerken, documenten classificeren, e-mails routeren. Een MKB-kantoor van twintig mensen kan met een investering van € 5.000 tot € 15.000 in tooling, training en proefdraaien een efficiencywinst van 5 tot 15 procent halen op operationele taken.
Drie: maak van jouw beroepsoordeel het product. De Big Four verlagen de menselijke component. Jouw bedrijfsmodel is altijd al de menselijke component geweest. Een MKB-ondernemer wil iemand aan de telefoon die hem op een vrijdagavond in juni terugbelt. Geen agent. Een fiscalist. Met een gezicht, een naam, en een mening.
Maand één, inventariseer. Welke processen zijn repetitief, hoog volume, weinig oordeelafhankelijk? Maak een lijst van vijf.
Maand twee, kies één. Niet twee, niet drie. Eén. Bouw daarvoor een werkstroom.
Maand drie, test met twee mensen. Niet met het hele team. Twee enthousiaste, kritische medewerkers.
Maand vier, rol uit met training. Vijfenveertig minuten. Praktisch, hands-on.
Maand vijf, meet en herzie. Hoeveel uur scheelt het? Hoeveel fouten? Wat aanpassen?
Maand zes, kies de volgende. Als de eerste werkt, herhaal dan. Zo niet, debrief eerlijk en leer.
Zes maanden. Eén kleine succesvolle automatisering. Veel waardevoller dan een groot AI-programma dat blijft hangen in interne discussies.
In april 2026 deed de Rechtbank Den Haag een uitspraak over het “OB Negatief”-algoritme van de Belastingdienst, een systeem dat omzetbelastingaangiften met een negatieve uitkomst selecteert voor extra controle. De kern: algoritmes mogen, maar er moet voldoende transparantie zijn én het algoritme moet verifieerbaar zijn. De Belastingdienst kreeg eerder dit jaar de Big Brother Award vanwege “veelvuldige onwettige toepassing van algoritmes”.
De rechtbank legt twee eisen neer die universeler zijn dan ze klinken. Transparantie: een algoritme dat oordeelt of een dossier extra wordt onderzocht, moet uitlegbaar zijn. Verifieerbaarheid: kan iemand anders controleren of het werkt zoals je zegt dat het werkt? Documentatie, testing, logging.
Wie deze twee eisen vertaalt naar de privésector, krijgt iets verrassends terug. Het zijn precies de eisen die Leidraad 2 oplegt aan jou.
Eén: inventariseer welke geautomatiseerde keuzes jouw kantoor maakt. Niet alleen de glanzende AI-tools. Ook de Excel-scoringssheets die misschien al twaalf jaar in jullie samenstelpraktijk worden gebruikt.
Twee: maak één logboek per tool. Welke tool. Welke leverancier. Welke datapolicy. Welke gebruikers. Welke trainingen. Welke incidenten. Een tabblad in OneNote is voldoende voor de meeste MKB-kantoren.
Drie: leg vast wanneer mens het overneemt. “Geautomatiseerd geclassificeerd, daarna gevalideerd door [naam] op [datum].”
- Tooltitel: [naam]
- Leverancier: [organisatie]
- Versie/model: [actueel model, datum laatste check]
- Datalocatie: [VS / EU / hybride]
- Trainingsbeleid: [wel/niet getraind op klantdata]
- Verwerkersovereenkomst: [ja/nee, datum, link]
- Toegestane data-categorieën: [openbaar / vertrouwelijk / cliënt]
- Gebruikers: [namen of rollen]
- Onboarding-vereisten: [training, certificaat, akkoord beleid]
- Maandelijkse review: [datum, wie, opmerkingen]
- Incidenten: [datum, beschrijving, opvolging]
Een paar weken geleden las ik dat een Nederlandse toezichthouder bij minstens drie advocaten een verplichte AI-cursus heeft opgelegd, nadat zij in rechtszaken stukken hadden ingediend met door AI gegenereerde verwijzingen naar uitspraken die niet bestonden. Geen formele tuchtprocedure, nog niet. Maar het signaal staat in de markt.
Eén bewerkstelliging die je vandaag kunt invoeren: elk AI-citaat in een document wordt door een mens dubbel gechecked op brontekst. Geen uitzonderingen.
Twee dingen die in dezelfde week gebeurden en die op het eerste gezicht niets met elkaar te maken hebben. Bij nader inzien hebben ze alles met elkaar te maken. Allebei gaan ze over: hoeveel controle heb je over de tools waar jouw kantoor van afhankelijk wordt?
Op 7 mei 2026 bereikten Raad en Parlement een voorlopig akkoord, de Digital Omnibus, dat de regels rond de AI-verordening op een paar punten vereenvoudigt en uitstelt. De grootste verschuiving: de deadline voor Annex III high-risk AI-systemen schuift van 2 augustus 2026 naar 2 december 2027.
Voordat je met je armen omhoog naar de zomer rent: de GPAI-verplichtingen voor providers van General-Purpose AI-modellen blijven onverkort gelden vanaf 2 augustus 2025, op grond van artikel 113(b) AI Act. Voor modellen die na die datum op de markt zijn gekomen, gelden de transparantie- en documentatie-eisen uit de artikelen 53 en 55 nu al. Voor modellen die vóór 2 augustus 2025 al op de markt waren, geldt een transitieperiode tot 2 augustus 2027 (artikel 111(3) AI Act). Concreet: de nieuwste lichting van OpenAI, Anthropic en Google moet al voldoen. De oudere modellen die nog meedraaien hebben tot uiterlijk 2 augustus 2027.
Verboden praktijken (sociaal scoresysteem, ongeoorloofde biometrische identificatie) zijn sinds februari 2025 al actief. Dat blijft zo.
Op 9 juni 2026 lanceerde Anthropic Claude Fable 5, het eerste publiek beschikbare model uit hun “Mythos-klasse”. Binnen drie dagen werd het door een Amerikaanse export-directive tijdelijk teruggetrokken. AI-tools zijn in 2026 geopolitieke producten geworden. Wat vandaag beschikbaar is, kan morgen onbeschikbaar zijn, om redenen die niets met jouw kantoor te maken hebben.
Eén: wees geen kerkganger bij één leverancier. Werk principieel met minstens twee fundamenteel verschillende systemen voor dezelfde categorie taken.
Twee: bouw kerntaken op herhaalbare prompts, niet op tools. Een goede prompt werkt in elke moderne LLM. Een tool-specifieke workflow werkt alleen in die tool.
Drie: monitor maandelijks waar je leveranciers staan. Een lijstje met zes regels per maand: welke prijzen, welke beschikbaarheid, welke nieuwe voorwaarden. Halfuurtje werk, voorkomt verrassingen.
Het probleem in 2026 is niet meer “te weinig content”. Het probleem is “te weinig leestijd”.
Eén podcast om écht mee te beginnen, AIToday Live. Joop Snijder, CTO van Aigency, en Niels Naglé, Area Lead Data & AI bij Info Support. Komt uit onder de vlag van Info Support, verschijnt twee keer per week. Maandag een uitgebreid gesprek met een gast, donderdag een kortere aflevering. AIToday Live is meermaals bekroond bij de Nationale AI Awards en geldt als een van de toonaangevende Nederlandstalige AI-podcasts, met meer dan honderdduizend luisteraars per jaar over meer dan negentien platforms.
Een nieuwsbrief om aan toe te voegen, AI Report. De nieuwsbrief van Alexander Klöpping is in 2026 uitgegroeid tot een breed gedragen Nederlandstalig overzicht. Voor wie het Engelstalige nieuws moeilijk volgen vindt: een goede brug.
Een Engelstalige aanrader, Diary of a CEO of een ander interviewformat. Niet AI-specifiek, maar in elk goed interview met een AI-leider komen één of twee opmerkingen voorbij die je in een memo kunt verwerken.
Een Engelstalige podcast, Hard Fork van The New York Times of Lenny’s Podcast. Geen van beide voor fiscalisten gemaakt. Beide bevatten elke maand iets dat voor jouw cliënten relevant is.
Een Nederlandstalige inspirator, Lekker werken met AI van BusinessWise. Een wekelijkse podcast, op maandag, met concrete voorbeelden van AI op de werkvloer.
Mijn advies: kies één podcast, één nieuwsbrief, één boek. En lees of luister de eerstvolgende drie maanden alleen dat. Eén per dag, lang doorlezen, is de garantie dat er iets blijft hangen.
Zeven onderwerpen. Een leidraad die opduikt. Een AI-tool die zijn modelkeuze opruimt. Een notebook die volwassen wordt. Vier grootmachten die hele audits automatiseren. Een rechtbank die de overheid op de vingers tikt over algoritmes. Een Europese verordening die zijn deadline verschuift en een model dat een paar dagen verdwijnt. En een korte leeslijst.
Eén rode draad.
Het tijdperk van toegepaste AI is geopend. Niet meer “wat doen we met die ChatGPT-hype”, dat is voorbij. Niet meer “moet ik bij blijven”, dat is achterhaald. De vraag is nu: welke AI-werkzaamheden zijn binnen jouw kantoor zo geregeld dat ze door de NBA-toetsing komen, door de tuchtrechter, door een aansprakelijkstelling én door een sceptische cliënt?
Welke prompts? Welke tools? Welke logging? Welke menselijke check? Welke training? Welke documentatie?
Het is een mooi vak. Het is een moeilijk vak. En het is, om de simpele reden dat veranderingen ons dwingen wakker te blijven, een fascinerend vak. Niet ondanks AI. Misschien wel mede dankzij AI.
Veel succes deze zomer. Wees voorzichtig met cliëntdata. Wees streng op je eigen workflow. Wees nieuwsgierig naar wat collega’s doen.
Tot na de zomer.
🟦 Denk blauw. Werk slimmer. Deel kennis.
— Ron
PS: Het is nu acht uur ’s ochtends. Vandaag gaan we naar Scheveningen voor de musical Harry Potter. Volgende week zitten we in Andenes, Noorwegen. De Fiscale Vuurtoren doet daar spreekwoordelijk even het licht uit. Via LinkedIn blijf ik kennis delen, maar de Vuurtoren zelf gaat in zomerstop. De Canon gaat mee. Ik ga proberen los te komen van alles, te genieten, tot rust te komen. In augustus gaat het AI-feest verder. Trainingen, presentaties, een paar dingen op tv. Het wordt enorm druk. En toch, eerlijk, geniet ik er nu al van. Een soort vakantievoorpret. Ik wens je een prachtige zomer.
Een man en een vrouw zijn fiscale partners van elkaar. De inspecteur legt in 2016 aanslagen inkomstenbelasting op voor...
Lees verder
Een ondernemer investeert ruim € 60.000 in een handelsbot die maandelijks 10 tot 20% rendement zou opleveren. De...
Lees verder
Een bv krijgt een naheffingsaanslag loonheffingen met belastingrente en een verzuimboete opgelegd. De inspecteur...
Lees verder
Een Nederlandse bv ontvangt dividend van haar Chinese dochtermaatschappij. Zij waardeert de dividendvordering in...
Lees verder
Een ondernemer mag jaarlijks maximaal 20% van de aanschaffings- of voortbrengingskosten van bedrijfsmiddelen...
Lees verder
Een stichting ondersteunt de tuchtcolleges voor de advocatuur. De Nederlandse orde van advocaten (NOvA) betaalt...
Lees verder
Een vader overlijdt in november 2016 en laat zijn zoon en dochter achter als erfgenamen, ieder voor de helft van de...
Lees verder
Van 26 juni tot en met 17 juli nemen wij even pauze. Een periode om op te laden, bij te komen en met frisse energie...
Lees verder
Box 3 op werkelijk rendement: laat AI het rekenwerk doen, jij het oordeelHet is een uur of negen 's avonds. Een...
Lees verder
De Eerste Kamer heeft het wetsvoorstel invoering rechtsvermoeden van arbeidsovereenkomst op basis van uurtarief...
Lees verder