- Authentiek
- Oprecht
- Creatief en deskundig
Beste collega,
Jake zit op schoot terwijl ik dit typ.
Jake is onze eigen Garfield. Rossig, zwaar, en van mening dat een toetsenbord een slecht excuus is om hem niet te aaien. Hij spint. Hij vraagt aandacht. En als het hem te lang duurt, prikken zijn nagels heel subtiel in mijn bovenbeen. Niet hard. Net genoeg om te weten dat hij er is.
Ik vertel je dit niet voor de gezelligheid. Ik vertel je dit omdat Jake vanochtend de beste samenvatting is van wat er deze week in AI-land is gebeurd. Daar kom ik op terug.
Eerst de doos.
Gisteren was mijn eerste dag op kantoor in ruim een week. Er lag een doos op mijn bureau. Mijn nieuwe iPad Pro. De M5, 1 terabyte, met het nano-textuurscherm waarvan ik een jaar heb gezegd dat ik het niet nodig had. Ik heb hem uitgepakt tussen de post en de mail die zich in die week hadden opgestapeld, en ik heb het ding opgeladen en aangezet en ik weet nu al waar mijn weekend aan opgaat. Natasja is met vakantie, dus er is niemand die zegt "jij had toch al een iPad." Alleen Jake, en die vindt het prima zolang de doos blijft staan.
Apps downloaden.
Inloggen. Wachtwoorden opzoeken. Tweestapsverificatie. Nog een keer inloggen. De app die je al had maar die nu een nieuwe versie heeft met een nieuw abonnement. De app die je eigenlijk nooit gebruikt maar die je toch weer installeert omdat je hem ooit hebt gekocht. Het is een ritueel dat ik, als ik eerlijk tel, sinds 2010 ongeveer elke anderhalf jaar herhaal.
En gisteravond, met het nieuwe scherm in mijn handen, dacht ik voor het eerst: hoe lang doen we dit nog?
Niet uit vermoeidheid. Uit nieuwsgierigheid. Want ik zie al een tijdje iets aankomen, en deze week werd het concreet.
De switch
Een iPad vol apps is een kast vol gereedschap. Elke app is een hamer, een schroevendraaier, een zaag. Jij bent de timmerman. Jij opent de kast, pakt het juiste gereedschap, doet het werk, zet het terug. Dat is hoe computers al veertig jaar werken. Het apparaat verandert, de interface verandert, maar het principe blijft: jij kiest de tool, jij doet het werk.
Afgelopen dinsdag kondigde OpenAI iets aan dat dat principe loslaat. Dots. Een agent die niet in een app woont, maar over je apps heen werkt. Je geeft hem een opdracht, hij kiest zelf welke tools hij nodig heeft, hij doet het werk, en hij komt terug met het resultaat. Jij bent niet meer de timmerman. Jij bent de opdrachtgever.
Dat is de switch. Van gereedschap naar collega. Van "ik open een app" naar "ik vraag iets." En Dots is, wat mij betreft, de eerste serieuze stap die kant op. Niet omdat het af is. Omdat het de eerste keer is dat het werkt zonder dat je ernaast zit.
Ik ga hierna nog een stap verder, en ik zeg erbij dat dit mijn eigen inschatting is, geen feit.
Op 9 september presenteerde Apple de iPhone Duo. De vouwbare iPhone, 7,6 inch open, 5,4 inch dicht, vanaf 1.999 dollar, in de winkel op 23 oktober. John Ternus, sinds dit jaar de CEO van Apple, noemde het "de meest transformerende verandering aan de iPhone sinds de eerste." In de aankondiging ging het uitgebreid over apps: Netflix, Zoom en Slack hebben hun apps al aangepast aan het grote scherm, ontwikkelaars krijgen nieuwe gereedschappen om hun apps te laten vouwen.
Een prachtig apparaat. Een kast vol gereedschap, maar dan opvouwbaar.
Ik denk dat de Duo de laatste iPhone is die draait om apps.
Niet omdat Apple dat wil. Omdat de vraag verschuift. Als mijn Dot volgende week mijn termijnen bewaakt en mijn stukken opvolgt, dan heb ik daar geen app voor nodig. Ik heb een stem nodig, een scherm om te controleren, en een plek waar het resultaat terechtkomt. De app is dan niet meer het product. Het resultaat is het product.
En nu even naar jouw kantoor, want daar geldt hetzelfde.
Tel eens hoeveel apps en portalen jouw cliënt moet openen om met jou te werken. Het cliëntportaal voor stukken. De app van de boekhoudsoftware. De omgeving van de Belastingdienst. Misschien een aparte tool voor het ondertekenen. Een mailbox voor alles wat daar niet in past. Vier, vijf, zes plekken, elk met een eigen inlog, elk met een eigen logica. Jouw cliënt is óók een timmerman met een kast vol gereedschap, en de helft van dat gereedschap heb jij hem gegeven.
Als de switch doorzet, wil die cliënt over twee jaar niet meer inloggen op jouw portaal om een bankafschrift te uploaden. Hij wil tegen zijn agent zeggen: "stuur het bankafschrift van september naar mijn accountant." En zijn agent regelt het met jouw agent. Geen portaal. Geen app. Twee agenten die iets afstemmen, en twee mensen die controleren of het klopt.
Dat klinkt als science fiction. Het is de letterlijke beschrijving van wat Dots nu al kunnen, alleen nog niet aan beide kanten. Ik zeg niet dat je je portaal moet afschaffen. Ik zeg dat je moet weten dat het portaal een tussenfase is, en dat je in je investeringen van de komende jaren daar rekening mee moet houden. Een portaal dat geen agent-koppeling kan krijgen, is over vijf jaar een hek om een leeg erf.
Jony Ive
En hier wordt het interessant, want OpenAI weet dat ook.
In mei 2025 nam OpenAI een bedrijfje over dat io heette, voor ruim zes miljard dollar. Vijfenvijftig mensen. De oprichter: Jony Ive. Voor wie de naam niet direct plaatst: Ive was bijna dertig jaar de ontwerper van Apple. De iMac, de iPod, de iPhone, de iPad, de MacBook Air, de Apple Watch. Zo'n beetje elk apparaat waar je ooit "wat is dat mooi" bij hebt gedacht, is onder zijn leiding ontworpen. Hij vertrok in 2019 en begon een eigen ontwerpstudio. Dat werd io. En io is nu OpenAI.
Wat ze bouwen, is officieel aangekondigd maar nog niet getoond. OpenAI heeft gezegd dat het eerste apparaat in de tweede helft van 2026 komt. De geruchten, en ik markeer ze nadrukkelijk als geruchten, spreken van iets zonder scherm. Spraak eerst. Klein, draagbaar, altijd bij je. Altman heeft het beschreven als "calm computing", het tegenovergestelde van een smartphone die om je aandacht vecht. Op DevDay van afgelopen dinsdag is het niet getoond. Dus het komt nog, en als de aankondiging klopt, komt het binnen drie maanden.
Zet die drie dingen naast elkaar. Een agent die over je apps heen werkt. Een vouwtelefoon die de apotheose is van de app-wereld. En de belangrijkste productontwerper van de afgelopen dertig jaar die bij het agentbedrijf werkt aan een apparaat zonder scherm.
Dan zie je de switch.
Wat dat voor jou als belastingadviseur betekent, is de kern van deze editie. Maar eerst terug naar Jake.
Waarom Jake de samenvatting is
Jake is volwassen. Hij weet precies wat hij wil en hij regelt het zelf. Hij hoeft niet gevoerd te worden op commando, hij vindt zijn bak. Hij hoeft niet naar buiten gelaten te worden, hij heeft een luik. Hij doet zijn werk, muizen in de schuur, zonder dat ik erbij ben.
En Jake is aaibaar. Dat is zijn hele strategie. Hij spint, hij ligt op schoot, hij kijkt je aan. En het werkt. Ik aai hem, terwijl ik eigenlijk moet typen.
Volwassen én aaibaar. Dat is Jake.
Dat is ook, sinds deze week, AI.
Volwassen: Dots werken 's nachts door, leveren 's ochtends op, en het klopt. Niet altijd, maar vaak genoeg dat je stopt met elke keer kijken.
Aaibaar: diezelfde week kondigde Meta een apparaatje aan ter grootte van een polshorloge met een teddybeer erin. Roze wangen. Een stemmetje. Het is blij als je thuiskomt. Ik keek het filmpje gisteren op kantoor, alleen, met de iPad nog aan de lader, en mijn eerste gedachte was: dat is wel schattig. Mijn tweede gedachte, een koffie later: dat is wel griezelig. Allebei waar. En dat allebei waar is, is precies het punt.
Een tool die goed genoeg werkt om niet meer te controleren, en die zo prettig voelt dat je er niet meer aan dénkt om te controleren.
Voor een consument is dat een cadeautje.
Voor een accountant of belastingadviseur is het de gevaarlijkste technologische ontwikkeling sinds de rekenmachine. Niet omdat het slecht werkt. Omdat het goed werkt. Ons vak bestaat bij de gratie van de mensen die de bon willen zien. Wat gebeurt er met die reflex als het ding dat de bon aanlevert, 's nachts al het werk heeft gedaan, netjes, vriendelijk, met een filmpje erbij van hoe hij het deed?
Jake prikt. Dat is zijn manier om te zeggen dat ik moet opletten. Ik heb nog geen Dot gezien die prikt.
Dat is de vraag van deze editie. Ik heb hem "De Aaibaarheids-editie" genoemd.
Je krijgt in deze editie geen verkooppraatje. Ik werk niet voor OpenAI en ik word niet betaald om je een Dot aan te praten. Je krijgt het verhaal van wat mijn Dot vannacht heeft gedaan en waarom dat een PBC-lijst is. Je krijgt die workflow uitgeschreven, stap voor stap, zodat je hem maandag kunt nabouwen. Je krijgt uitleg over wat een Dot onder de motorkap is, zonder marketingtaal. Je krijgt het verhaal van de teddybeer en waarom die bij jou in de spreekkamer hoort. Je krijgt de juridische adder die ik gisteren pas zag toen ik GenIA-L erbij pakte. En je krijgt drie agenten in volgorde van veiligheid, met de regels die ik zelf heb gezet.
Alles wat hier staat heb ik geverifieerd. Elke datum, elk citaat, elke bron. Juist omdat deze editie gaat over het moment waarop je stopt met verifiëren.
Jake gaat van schoot. Koffie erbij. We beginnen bij het winkelmandje.
1️⃣ Het winkelmandje is een PBC-lijst
Vanochtend om tien over zeven stond er een winkelmandje voor me klaar.
Ik had het niet gevuld.
Een hoes, een toetsenbord, een pen, een glasfolie en een standaard voor de nieuwe iPad. Maat gecheckt, model gecheckt, bezorgadres ingevuld, betaalmethode gekozen. Alles stond klaar. Er was precies één ding dat ik nog zelf moest doen, en dat was op "bestellen" drukken.
Sinds gistermiddag heb ik een Dot. Een altijd-actieve agent van OpenAI, in Europa beschikbaar voor zakelijke abonnementen. Ik had hem één opdracht gegeven, half als grap, half als test, terwijl de iPad nog aan het opladen was.
En vanochtend, met de koffie in mijn hand, viel het kwartje. Want wat is een PBC-lijst? Prepared by Client. De lijst met stukken die je van een cliënt nodig hebt voor een jaarrekening of een aangifte. Je stuurt hem, je wacht, je ontvangt driekwart, je mailt nog eens, je ontvangt nog wat, je belt, je krijgt het laatste stuk twee dagen na de deadline. Elke samenstelaccountant in Nederland herkent dit. Elke belastingadviseur ook.
Een winkelmandje vullen en een PBC-lijst bewaken zijn technisch dezelfde handeling. Een lijst met items. Per item: is het binnen, ja of nee. Zo nee: wat moet er gebeuren. Dan een herinnering klaarzetten. Dan wachten. Dan opnieuw kijken.
Mijn Dot deed dat vannacht voor een hoes en een toetsenbord. Maandag kan hij het doen voor de jaarrekeningen van het eerste kwartaal.
Laat me precies beschrijven wat er gistermiddag en vannacht is gebeurd, want de details zijn het verhaal.
Ik had het niet gepland. Gistermiddag opende ik ChatGPT op mijn Surface, zoals ik dat tien keer per dag doe, en ineens stond daar iets nieuws. Dot. Geen aankondiging, geen mailtje, geen "wil je de nieuwe functie proberen." Het was er gewoon. En de nerd in mij, die ik meestal redelijk onder controle heb op een werkdag, nam het over. Deadlines of niet, een week post of niet. Dit moest ik zien. Ervaren. Gebruiken. Nu.
Een Dot aanmaken is een formulier: een naam, een rol, instructies, en een lijst met apps die hij mag gebruiken. Ik gaf hem toegang tot mijn browser en tot niets anders. Geen mail, geen agenda, geen bestanden. Alleen een browser. Dat was niet uit voorzichtigheid, als ik eerlijk ben. Dat was omdat ik snel wilde beginnen.
De opdracht gaf ik later die middag, telefonisch. Daar kom ik in artikel 2 op terug. Hij kwam ongeveer hierop neer: "Ik heb een nieuwe iPad Pro. Zoek de accessoires die ik nodig heb voor dagelijks werk: hoes, toetsenbord, pen, screenprotector, standaard. Kies op kwaliteit, niet op prijs. Vergelijk minstens drie opties per item. Zet alles in één winkelmandje bij een Nederlandse webshop die morgen levert. Vul mijn bezorgadres in. Druk niet op bestellen. Laat mij dat doen."
Toen ging ik door met de post, de mail en de rest van een eerste dag terug. 's Avonds naar huis. Slapen.
Vanochtend stond het mandje klaar. Met een bijlage: per item drie opties die hij had vergeleken, waarom hij deze had gekozen, en één opmerking die me verraste: "De standaard die je waarschijnlijk wilt, is op dit moment niet op voorraad bij deze shop. Ik heb een alternatief gekozen dat volgens de reviews stabieler is op een bureau. Als je toch de eerste wilt, staat de link hieronder."
Hij had een afweging gemaakt. Niet de goedkoopste, niet de eerste, maar een afweging met een reden, en hij had die reden opgeschreven.
Dat is het moment waarop ik dacht: PBC-lijst.
Waarom de samenstelpraktijk als eerste geraakt wordt
Als je de AI-journalistiek van de afgelopen twee jaar volgt, dan zie je dat de aandacht steeds naar dezelfde beroepsgroepen gaat. Advocaten en hun hallucinerende pleitnota's. Programmeurs die vervangen worden door Codex. Marketeers die met Midjourney werken.
Niemand heeft het over de samenstelpraktijk.
En dat is vreemd, want de samenstelpraktijk is het meest repetitieve, meest lijstgedreven, meest "wachten op stukken"-werk dat er in onze sector bestaat. Een advocaat moet nog overtuigen. Een adviseur moet nog interpreteren. Maar een samensteller moet vooral: verzamelen, controleren of het compleet is, vragen stellen als het niet klopt, en opnieuw verzamelen.
Dat is precies wat een Dot kan. Beter dan wat hij kan bij een pleitnota. Een pleitnota vereist oordeel. Een PBC-lijst vereist volharding.
Dus de eerste beroepsgroep waar een altijd-actieve agent écht tijd gaat besparen, is niet de advocatuur. Het is het kantoor met vierhonderd jaarrekeningen per jaar en twee mensen die de hele maand februari niets anders doen dan cliënten achter hun broek zitten.
Dat verwacht niemand. Daarom zeg ik het hier.
De PBC-workflow, in grote lijnen
Ik heb de workflow vannacht uitgeschreven, want mijn hoofd maakt overuren sinds dat winkelmandje, en ik ga hem maandag testen op mijn eigen dossiers. Niet op cliëntdossiers. Op een testset. Daarover straks meer.
De bouwstenen zijn simpel, en ik noem ze hier zodat je weet wat er komt kijken.
Een bron. Eén plek waar per cliënt staat welke stukken je verwacht en wat de status is. Bij de meeste kantoren is dat een Excel-bestand, een SharePoint-lijst of een module in het dossiersysteem. Voor mijn test: een Excel-bestand in één map op OneDrive, met niet meer dan vijf kolommen.
Een koppeling. De Dot krijgt toegang tot die ene map. Niet tot heel OneDrive. Eén map. Volgens de documentatie die Flavio Copes gisteren uitwerkte: "Connecting your computer gives your dot access to local files, code and apps." Ik heb gekozen voor de computer-koppeling omdat ik dan precies zie welke map hij raakt.
Een instructie. Rol, bron, taak op schema, een sjabloon voor de herinnering, en harde regels. De belangrijkste regel: hij verstuurt nooit zelf. Hij zet klaar. Ik verstuur.
De Custom Rules. Lezen, rekenen en klaarzetten zonder vragen. Versturen staat niet eens op "eerst vragen", dat staat gewoon niet in zijn opdracht.
En het ritueel. Elke ochtend tien minuten. Overzicht lezen, concepten doornemen, versturen wat klopt, aanpassen wat niet klopt, en in een los bestand noteren wat hij fout deed. Na twee weken weet je waar hij structureel de mist in gaat.
De letterlijke instructie, het Excel-bestand, de precieze regels en de fouten uit de eerste week deel ik niet hier. Die deel ik tijdens de cursussen en presentaties, met jouw laptop open, op jouw eigen testbestand. Dat is bewust. Een instructie die je kopieert zonder hem te snappen, is precies het soort aaibaarheid waar deze editie voor waarschuwt.
Wat ik verwacht, en wat ik niet weet
Ik verwacht dat de berekening en de markering vanaf dag één kloppen. Dat is rekenwerk en Dots zijn daar goed in.
Ik verwacht dat de herinneringsconcepten in de eerste week te formeel of te familiair zijn. Dat is een toonkwestie en die stel je bij.
Wat ik niet weet: hoe hij omgaat met een bestand dat ik tussentijds zelf wijzig terwijl hij er ook in zit. Dat ga ik maandag uitproberen. Wat eruit komt, hoor je tijdens de cursussen en presentaties, niet hier.
Wat ik ook niet weet: of jouw dossiersysteem dit toelaat. Bij een Excel-bestand in OneDrive is het simpel. Bij een gesloten dossiersysteem zonder export is het ingewikkelder. Dan heb je een tussenstap nodig, een export of een koppeling, en dat is een project op zich.
Wat dit in je kantoorhandboek wordt
Ik ben zelf bezig met een kantoorhandboek op RB- en SRA-niveau, en deze week heb ik er een paragraaf aan toegevoegd die er een maand geleden nog niet in had gestaan. Ik deel de opzet, omdat ik denk dat elk kantoor dat met agenten gaat werken, zo'n paragraaf nodig heeft. Niet omdat een toezichthouder erom vraagt, maar omdat je over een jaar zelf wilt weten wat je hebt afgesproken.
De paragraaf heet "Geautomatiseerde agenten" en heeft vijf onderdelen.
Eén: definitie. Wat verstaan wij onder een agent. Mijn formulering: elke AI-toepassing die zonder directe menselijke opdracht per handeling taken uitvoert op basis van vooraf gegeven instructies. Dat sluit ChatGPT in een chatvenster uit, en Dots, Copilot-agents en n8n-flows in.
Twee: register. Een lijst van elke actieve agent, met naam, functie, eigenaar, gekoppelde systemen, Custom Rules, en datum van laatste review. Als een agent niet in het register staat, bestaat hij niet, en dan mag hij ook niet draaien.
Drie: toegestane en verboden handelingen. Toegestaan: lezen, berekenen, samenvatten, concepten maken, signaleren. Verboden zonder expliciete goedkeuring per geval: versturen, wijzigen van dossierstukken, beoordelen in de zin van de WWFT, contact met cliënten.
Vier: review. Elke agent heeft een eigenaar, en die eigenaar leest de output dagelijks. Niet steekproefsgewijs. Dagelijks. Als de eigenaar afwezig is, wordt de agent gepauzeerd of krijgt een vervanger. Een agent zonder lezer is een agent die uit staat.
Vijf: incidenten. Wat doen we als een agent iets fout doet. Mijn antwoord: pauzeren, documenteren, de eigenaar en de kwaliteitsverantwoordelijke informeren, en pas weer aanzetten na een aangepaste instructie. Geen "even een regel toevoegen en door."
Vijf onderdelen, anderhalf kantje. Het staat nu in mijn handboek. Als je een eigen versie maakt en tegen iets aanloopt wat ik hier niet heb genoemd, mail me. Ik verzamel het.
Waarom dit geen verkooppraatje is
Ik zeg erbij: ik heb de PBC-workflow nog niet draaiend op echte dossiers. Ik heb een winkelmandje gezien en een testopzet gemaakt. Het verschil tussen een winkelmandje en een jaarrekeningdossier is dat bij het winkelmandje niemand tuchtrechtelijk aansprakelijk is als er een verkeerde hoes wordt besteld.
Dus als je maandag een Dot aanmaakt en meteen je hele PBC-administratie erin hangt, dan heb je deze editie verkeerd gelezen. Begin met een testbestand. Vijf fictieve cliënten. Twee weken. Dan weet je wat je in huis hebt.
2️⃣ Wat een Dot onder de motorkap is
Als je de aankondiging van dinsdag hebt gevolgd, dan heb je waarschijnlijk vooral woorden gehoord. "Always-on." "Agentic." "An extension of you." Dat is de taal van een podium in San Francisco. Hier is de taal van een keukentafel in Friesland.
Het verschil met alles wat je al hebt
ChatGPT is een gesprek. Het bestaat zolang jij typt. Sluit je het venster, dan is het klaar.
Copilot in Microsoft 365 is een assistent die in jouw Office-omgeving zit. Hij kan veel binnen Word, Excel en Outlook, en weinig daarbuiten.
n8n en Power Automate zijn lopende banden. Jij bouwt de stappen, zij voeren uit. Ze denken niet. Als stap drie een onverwachte uitkomst geeft, loopt de band vast.
Een Dot is iets anders. Volgens VentureBeat zijn het "persistent AI agents designed to keep working after an employee closes" het gesprek. Elke Dot heeft een eigen cloudcomputer, een eigen browser en een eigen geheugen. Hij blijft bestaan als jij de app sluit. Hij kan beslissen wat de volgende stap is als stap drie anders uitpakt dan verwacht. En hij kan dat 's nachts doen.
Mijn eigen metafoor, die ik al twee jaar gebruik: AI is een stagiair met een eindeloos geheugen en nul empathie. Een Dot is die stagiair, maar dan met een eigen laptop, die je 's avonds met een opdracht de deur uit stuurt en die 's ochtends terugkomt met het resultaat. Je moet hem nog steeds controleren. Maar je hoeft niet meer naast hem te zitten.
De vier bouwstenen
Alles wat een Dot kan, komt uit vier dingen.
Eén: connectors. Volgens de documentatie kan een Dot bij ruim 4.000 apps via het plugin-tabblad, met dezelfde rechten als jouw ChatGPT. Gmail, Google Drive, GitHub, Slack, Teams. Voor Outlook en OneDrive geldt: die connectors bestaan voor ChatGPT Business, en de Dot erft wat jij hebt aangezet. Jij bepaalt per Dot welke apps hij mag zien. Voor mijn winkelmandje-Dot: alleen de browser. Voor de PBC-Dot: alleen één map.
Twee: de eigen browser. Dit is de bouwsteen die het verschil maakt. Een Dot kan websites bezoeken, formulieren invullen, inloggen. Voor sites die inloggen vereisen, krijg je een privéformulier waarin je jouw gegevens invult, en volgens de documentatie geldt dan: "the model never sees them." De Dot gebruikt de sessie, niet het wachtwoord. Sommige sites blokkeren cloudbrowsers; dan kun je jouw eigen computer koppelen.
Drie: triggers. Een Dot kan drie manieren hebben om in actie te komen. Op schema: "elke werkdag om 07:30." Op gebeurtenis: een nieuwe mail, een nieuw bestand, als de gekoppelde dienst dat ondersteunt. Of op eigen initiatief, binnen de grenzen die je hebt gezet. De PBC-Dot draait op schema. De signaleringsagent uit artikel 5 ook.
Vier: Custom Rules. Per type handeling kies je één van vier standen. Handelen zonder vragen. Handelen als vooraf goedgekeurd (voor terugkerende taken). Eerst vragen. Of overdragen aan jou. De documentatie van Drag, die ik gisteren las, is daar helder over wat betreft e-mail: "Approving one message does not give your dot ongoing permission to contact people on your behalf." Elke verzending, elke keer, apart.
Drie modi
DataCamp beschrijft drie werkmodi, en ze zijn relevant voor hoe je begint.
Proactive Research. De Dot zoekt zelf in jouw gekoppelde apps naar manieren om te helpen, maar kan alleen lezen. Geen berichten, geen wijzigingen. Dit is de veiligste stand en de stand waarin je zou moeten beginnen.
Delegated Tasks. Je geeft hem een opdracht met Custom Rules. Dit is de PBC-workflow.
Collaboration. Context gaat mee tussen kanalen. Een opdracht die je in de auto inspreekt via de audiofunctie, pakt hij 's avonds op in Teams. Ik heb dit gisteren getest met een telefoongesprek, en het werkt. Dat is, eerlijk gezegd, het moment dat ik dacht: dit is anders dan alles hiervoor.
Het telefoontje
Laat me dat moment iets preciezer beschrijven, want het is de ervaring die mijn beeld van wat "een AI gebruiken" betekent, het meest heeft verschoven.
Gistermiddag, ergens tussen twee afspraken, belde ik mijn Dot. Letterlijk. Een telefoonnummer, een beltoon, een stem. Geen app openen, geen typen, geen scherm. Ik zei wat ik wilde: zoek uit welke accessoires bij de nieuwe iPad passen, en zet vanavond een voorstel klaar. Hij stelde twee tegenvragen. Of ik een voorkeur had voor een merk. Of het toetsenbord Nederlands of Amerikaans moest zijn. Toen zei hij dat hij ermee aan de slag ging, en hing op.
Dat was het hele gesprek. Een minuut, misschien anderhalf.
Wat het anders maakt dan een spraakassistent zoals Siri of Alexa: die voeren een commando uit en zijn klaar. Dit was een opdracht geven aan iemand die daarna wegging om het te doen, en terugkwam toen het af was. Het verschil tussen "zet een timer" en "regel dit."
Voor onze praktijk is dat relevanter dan het klinkt. Het grootste deel van wat wij aan AI vragen, vragen we achter een bureau, in een tekstvak, met twee handen op een toetsenbord. Dat betekent dat AI alleen werkt als je zit. De belfunctie haalt die beperking weg. Een opdracht in de auto na een cliëntbezoek. Een vraag tijdens het wandelen. Een correctie 's avonds vanaf de bank. De drempel om iets te delegeren wordt zo laag dat je het vaker doet.
En precies daar zit ook het risico, dat ik in artikel 4 uitwerk. Hoe lager de drempel om te delegeren, hoe hoger de drempel om te controleren moet worden. Anders delegeer je meer dan je overziet.
ChatGPT Space: de gedeelde werkruimte
Naast Dots kondigde OpenAI dinsdag nog iets aan dat voor een kantoor misschien belangrijker is: ChatGPT Space. Volgens VentureBeat is het "a collaborative layer" waarin teams, ChatGPT, Codex en Dots samen kunnen werken. Het vervangt de Library-functie voor Pro-, Business- en Enterprise-gebruikers.
Wat het concreet is: gedeelde Pages waar "employees and AI can edit together in real time." Bestanden, presentaties, spreadsheets in één ruimte. Documenten die gesynchroniseerd blijven met gekoppelde tools. Meerdere collega's tegelijk in hetzelfde stuk. En je kunt een Dot @-noemen in een Page, zoals je een collega noemt in Teams, met de vraag om een dashboard bij te werken, een blokkade te signaleren of een stuk gesynchroniseerd te houden.
Voor een kantoor met drie tot tien mensen is dit de plek waar de Dots-workflows uit deze editie landen. De PBC-bewaker zet zijn dagoverzicht niet in een losse map, maar in een Page waar het hele samenstelteam in kijkt. De termijnbewaker idem. En als een collega een termijn afrondt, past hij dat aan in dezelfde Page, en de Dot ziet het de volgende ochtend.
Eén belangrijke grens, en ik citeer hem letterlijk omdat hij ertoe doet: "Sharing a Page does not expose private conversations or personal memory to coworkers." Wat jij privé met je Dot bespreekt, blijft privé. Wat je in de Page zet, is van het team. Dat is een scheiding die je in je kantoorbeleid moet benoemen, want de verleiding om een privégesprek "even" in een gedeelde Page te plakken is groot.
De Decisions API: de aankondiging die niemand noemde
Er was dinsdag nog een vijfde aankondiging, en in de meeste berichtgeving kwam hij nauwelijks voor. De Decisions API. Volgens Axios stelt die bedrijven in staat om "narrow, repetitive choices" te automatiseren door AI te laten kiezen uit vooraf vastgestelde uitkomsten, "such as approving or rejecting requests," zonder onbegrensde autonomie.
Lees die zin nog eens met de bril van een accountant op.
Goedkeuren of afwijzen. Uit een vaste set uitkomsten. Geen vrije tekst, geen oordeel, geen interpretatie. Alleen: deze declaratie past binnen de regels, ja of nee. Deze factuur matcht met de inkooporder, ja of nee. Deze mutatie valt binnen de bandbreedte van vorig jaar, ja of nee.
Dat is het hart van de samenstelpraktijk, de controlepraktijk en de administratieve dienstverlening. Honderden kleine beslissingen per dag die nu door mensen worden genomen omdat er nog geen betrouwbare manier was om ze te automatiseren zonder dat de automatisering zelf ging "verzinnen."
Ik ga hier niet zeggen dat je dit moet inzetten. Het is een API, dus je hebt een ontwikkelaar nodig, en het is nieuw, dus niemand heeft nog ervaring. Maar ik noem het omdat het de richting laat zien. OpenAI bouwt niet alleen agenten die vrij kunnen handelen. Ze bouwen ook agenten die alleen mogen kiezen uit wat jij hebt toegestaan. Dat tweede is voor ons vak uiteindelijk belangrijker dan het eerste. En niemand heeft erover geschreven.
Wat hij met e-mail kan, precies
Omdat dit de vraag is die ik het vaakst krijg.
Hij kan lezen, zoeken, samenvatten. Hij kan concepten maken en die als concept in jouw mailbox zetten. Hij kan triageren: categoriseren, prioriteren, een voorgestelde volgorde geven.
Hij kan versturen, als jouw Custom Rules dat toestaan, maar alleen na goedkeuring per bericht.
Hij heeft geen eigen e-mailadres. "At launch, you cannot give your dot its own standalone email address." Hij werkt vanuit het jouwe. Dat betekent dat elke mail die hij verstuurt, van jou komt. Juridisch én in de beleving van de ontvanger.
Achtergrondonderzoek is read-only. "The background research a dot does while you are away cannot directly send messages." Dus als hij 's nachts iets vindt, kan hij jou dat 's ochtends vertellen, maar hij kan niet zelf de cliënt mailen.
Wat hij niet kan
Geen API. Je kunt een Dot niet aanroepen vanuit jouw eigen software. Communicatie loopt via ChatGPT, Slack, Teams of spraak.
Eén computer tegelijk gekoppeld.
Geen zicht op zijn geheugen. Je kunt niet zien wat hij onthoudt, en je kunt niet selectief iets laten vergeten. Alleen de hele Dot verwijderen. Daar kom ik in artikel 4 op terug, want dat is een AVG-probleem.
Geen teams van Dots. De documentatie noemt "background agents it can split a job across", maar echte samenwerking tussen meerdere Dots is een toekomstvisie, geen feature.
Pro-abonnees in de EER, het VK en Zwitserland: nog niet. Business Premium: wel. Dus voor thuis nog even niet, voor kantoor wel.
De prijs
De eerste Dot is gratis bij Pro en Business Premium. Wat een tweede of derde Dot kost, en hoeveel "plan allowance" hij verbruikt na de eerste maand, zegt OpenAI niet. Dat is dezelfde tactiek als bij ChatGPT Plus zelf: binnen met gratis, limieten later. Ik zou daar rekening mee houden in je begroting voor volgend jaar.
3️⃣ De knuffel en de collega
Op donderdag 24 september, vijf dagen voor DevDay, stond Alexandr Wang op het podium van Meta Connect. Niet Mark Zuckerberg. Wang, de chief AI officer die Meta dit jaar heeft binnengehaald. Hij toonde iets ter grootte van een polshorloge met een teddybeer op het schermpje. Roze wangen. Een stemmetje. De naam van het apparaat: Muse Charm. De naam van de beer: Jollybot.
Wang noemde Jollybot "mijn beste maatje." Hij liet zien hoe de beer reageert als je thuiskomt, grapjes maakt, levensvragen beantwoordt.
Volgens The Register is het "a handheld AI assistant the size of an Apple Watch." Spraak in, spraak uit, antwoorden via Meta's Muse-model in de cloud. Prijs onbekend. Verwachte release rond Kerstmis. Critici verwijzen naar de Humane AI Pin en de Rabbit R1, twee eerdere AI-apparaatjes die met veel ophef werden gelanceerd en in stilte verdwenen.
NBC News zette het scherpst neer: "It's cute. It's cuddly. And it wants your data."
Waarom de knuffel in deze editie hoort
Je zou kunnen zeggen: Ron, ik ben belastingadviseur, wat moet ik met een teddybeer van Meta.
Dit is wat ik denk.
Jollybot en een Dot zijn twee kanten van één medaille. De ene AI wil je hart. De andere wil je werk. Maar beide doen hetzelfde met jouw kritische reflex: ze maken hem overbodig.
Jollybot doet dat openlijk. Hij is lief, dus je vertrouwt hem. Dat is geen bijproduct van het ontwerp. Dat is het ontwerp. Axios schreef over de aankondiging: een sympathieke mascotte maakt krachtige agentic AI minder bedreigend en helpt gebruikers de technologie meer te vertrouwen. Meta verkoopt geen rekenkracht. Dat heeft je telefoon al. Meta verkoopt een gevoel: dat er iets kleins bij je is dat je kent, je mist als je weg bent, en blij is als je terugkomt. Dat gevoel is het verdienmodel. De data en de gewoontevorming volgen daaruit.
Een Dot doet het subtieler. Hij heeft geen gezichtje. Maar hij werkt 's nachts voor je, legt 's ochtends een keurig overzicht klaar, en bij ingewikkelder taken levert hij een filmpje mee van wat hij heeft gedaan. Dat is óók aaibaar. Niet omdat hij lief is, maar omdat hij jou ontlast. En ontlasting voelt als zorg. En zorg beloon je met vertrouwen.
Vanochtend voelde ik het zelf. Het winkelmandje stond klaar, met een afweging, met een reden, met een alternatief. Mijn eerste reactie was dankbaarheid. Mijn tweede reactie, pas bij de tweede koffie, was: en als hij nu een verkeerde maat had gekozen? Had ik dat gezien? Of had ik gewoon op "bestellen" gedrukt, omdat het zo netjes klaarstond?
Ik denk het laatste.
En dat is bij een hoes niet erg. Bij een jaarrekening wel.
Wat er met je cliënten gebeurt
Er is nog een reden waarom de knuffel in deze editie hoort.
Over een jaar zit een deel van jouw cliënten in de wachtkamer met zo'n ding om de pols. Of hun kinderen hebben er een. En die cliënt is maanden gewend aan iets dat haar naam onthoudt, haar agenda bijhoudt, haar vragen beantwoordt en haar nooit laat wachten.
Dan zit ze bij jou. Jij zegt: "Dat kijk ik even na, ik laat het je volgende week weten." Zij denkt: mijn beer kan dat sneller.
Ze heeft op dat moment geen gelijk. Ze overschat wat Jollybot kan en onderschat wat jouw advies waard is. Maar haar verwachting is verschoven. En jij moet die verwachting managen, want anders verlies je haar niet aan Jollybot. Je verliest haar aan het volgende kantoor dat wel "even snel een AI-antwoord" kan geven.
Dat is de tweede manier waarop aaibaarheid jouw praktijk raakt. Niet via jouw tools. Via de verwachtingen van de mensen die je bedient.
"Mijn beer zegt dat ik dat kan aftrekken"
Laat me die scène uitspelen, want hij komt eraan en je kunt hem beter nu oefenen dan straks improviseren.
Een cliënt, een DGA met een werkmaatschappij en een holding, zit tegenover je. Hij heeft thuis een Muse Charm, of over een jaar een vergelijkbaar apparaat van een ander merk. Hij heeft 's avonds op de bank gevraagd of hij de verbouwing van zijn thuiskantoor kan aftrekken. De beer heeft iets gezegd. Wat precies, weet hij niet meer, maar het kwam neer op "ja, dat kan."
Nu zit hij bij jou, en jij zegt dat het ingewikkelder ligt. Dat het afhangt van de zelfstandigheid van de ruimte, van het aandeel van de werkzaamheden, van de vraag of de BV of hij privé de kosten draagt. Dat je het dossier erbij moet pakken.
En hij zegt: "Mijn beer zei dat het kon."
Wat doe je dan?
Niet lachen. Dat is het eerste. Je cliënt heeft niet iets doms gedaan. Hij heeft een vraag gesteld aan iets wat hem elke dag vriendelijk en zelfverzekerd antwoord geeft, en hij heeft dat antwoord geloofd omdat het zo klonk. Dat is geen domheid. Dat is hoe mensen werken, en het is precies het mechanisme waar deze editie over gaat.
Niet afkraken. Dat is het tweede. "Die dingen kloppen nooit" is niet waar en komt bovendien defensief over. De beer heeft waarschijnlijk iets gezegd dat in algemene zin klopt. Thuiskantoren zijn soms aftrekbaar. Het probleem is niet dat het antwoord fout was. Het probleem is dat het antwoord geen context had.
Wat wél werkt, en dit heb ik in trainingen met cursisten geoefend: de beer serieus nemen als eerste stap. "Goed dat je het hebt gevraagd. Wat je beer zei, klopt in het algemeen. Laten we kijken of het in jouw situatie ook zo is." En dan laat je zien wat jij toevoegt: het dossier, de jurisprudentie, de specifieke omstandigheden, de risico-afweging. Je maakt de beer niet belachelijk. Je maakt zichtbaar wat de beer niet heeft.
Dat is, als je erover nadenkt, de kern van onze toekomstige rol. Niet de bron van het eerste antwoord. De bron van het antwoord dat klopt voor déze cliënt. Het eerste antwoord wordt gratis. Het tweede niet.
De schaduwkant, concreet
Stel: een cliënt komt bij je op kantoor, bespreekt een gevoelige fiscale situatie, en draagt een Muse Charm. Het ding is altijd aan. Het hoort het gesprek. Het stuurt mogelijk delen daarvan naar Meta's servers voor contextopbouw.
Jouw geheimhoudingsplicht is op dat moment tweemaal doorbroken. Voor een Register Belastingadviseur staat die in artikel 4 van het Reglement Beroepsuitoefening: "Een lid is verplicht tot geheimhouding van alles wat in de uitoefening van zijn beroep te zijner kennis komt." Voor een accountant in artikel 16 VGBA. En let op, want dit wordt vaak verkeerd gezegd: een belastingadviseur heeft géén wettelijk verschoningsrecht. Artikel 53a AWR geldt voor geestelijken, notarissen, advocaten, artsen en apothekers, niet voor ons. Onze geheimhouding is een beroepsregel, geen wettelijk schild. Dat maakt het niet minder bindend, maar wel kwetsbaarder. Eén keer door de cliënt, die impliciet toestemming geeft door het ding te dragen. Eén keer door de techniek, die de data verwerkt.
De Autoriteit Persoonsgegevens kaartte precies dit aan op vrijdag 25 september, zij het over Meta's camerabrillen. Volgens Computable stelde de AP dat filmen van anderen "in veel gevallen niet is toegestaan" en dat delen van beelden "vrijwel nooit zonder toestemming" mag. De Tweede Kamer vroeg om een verbod. De logica geldt net zo goed voor geluid.
Dus dit weekend, zonder paniek maar zonder uitstel, je huisregels herzien.
Eerst iets eerlijks, want anders is wat volgt hypocriet. Ik neem zelf alle telefoongesprekken op. Voor bewijsredenen. Wie Blauwe Vrijdag belt, hoort dat vooraf, in een bandje, voordat ik opneem. En in mijn spreekkamer staat een grote zwarte microfoon op tafel. Niet verstopt. Midden op tafel. Die neemt het gesprek op, en zodra de cliënt de deur uit loopt, heeft hij een mail in zijn inbox met de samenvatting en de actiepunten, voor hem en voor mij. Dat is geen geheim en geen uitzondering, dat is beleid. En het is precies waarom ik niet tegen opnemen ben. Ik ben tegen opnemen zonder dat de ander het weet.
De microfoon op tafel is daar het bewijs van. Iedereen ziet hem. Iedereen weet wat hij doet. Niemand hoeft te raden. Dat is het verschil met een bril of een beer: niet dat er wordt opgenomen, maar dat je het ziet.
Dat is het hele onderscheid. Een opname die is aangekondigd, waar de ander mee instemt door het gesprek voort te zetten, en die voor een duidelijk doel wordt bewaard, is onder de AVG verdedigbaar. Een opname die niemand ziet, door een bril of een beer, zonder aankondiging en zonder doel, is dat niet. Niet omdat de techniek anders is. Omdat de transparantie anders is.
Hier is de versie die ik voor mezelf heb gemaakt, met die eerlijkheid erin:
HUISREGEL OPNAMES EN AI-OPNAMEAPPARATUUR
Wij nemen telefoongesprekken op voor bewijsdoeleinden.
U hoort dit vooraf.
In onze spreekkamer staat een microfoon op tafel die het
gesprek opneemt. U ontvangt direct na afloop per e-mail
de samenvatting en de actiepunten, voor u en voor ons.
Wilt u dit niet? Zeg het aan het begin, dan zetten wij
de microfoon uit.
Opnames worden bewaard conform ons bewaartermijnbeleid
en niet gedeeld met derden.
In onze spreekkamers en op onze cursussen is het dragen van
eigen AI-opname- of monitoringapparatuur niet toegestaan,
tenzij hiervoor vooraf wederzijdse toestemming is gegeven.
Hieronder vallen:
- Camerabrillen (Meta Ray-Ban, Snap Spectacles en
vergelijkbare apparaten)
- Draagbare AI-apparaten die automatisch audio opnemen
(Meta Muse Charm, Humane AI Pin, Rabbit R1 en
vergelijkbare apparaten)
- Smartphones in opnamestand, tenzij vooraf gemeld
- Smartwatches met opnamefunctie
Wilt u een gesprek zelf opnemen? Zeg het vooraf. Dan
spreken we af hoe, en leggen we dat vast.
Bij twijfel vragen wij u het apparaat uit te schakelen of
af te doen tot na afloop van het gesprek.
Reden: deze regel beschermt de vertrouwelijkheid van uw
gegevens en die van andere aanwezigen, op grond van onze
beroepsregels (artikel 4 Reglement Beroepsuitoefening RB,
artikel 16 VGBA) en de AVG. Het gaat ons niet om het
opnemen. Het gaat ons om het weten.
En het zinnetje dat je oefent met je team, letterlijk, aan tafel: "Welkom. Voor we beginnen, één klein dingetje. Ik zie dat u een [apparaat] draagt. Mogen we even checken of de opnamefunctie uitstaat? Dat is onze huisregel in verband met het beroepsgeheim. Als u het gesprek wilt opnemen, kan dat, dan spreken we dat even af."
Vijf zinnen. Geen beschuldiging. Gewoon: dit is hoe wij het doen, en dit is wat wij zelf ook doen.
4️⃣ Wat niemand verwacht: de controle verhuist naar zondagavond
Hier komt het deel van deze editie dat ik het belangrijkst vind. En het begint met een zin van een collega, een partner in een middelgroot kantoor, die hem vorige week zei zonder te weten hoe raak hij was.
"Als een agent 24/7 doorwerkt, dan is het probleem niet of hij het goed doet. Het probleem is wie hem reviewt op zondagavond."
Daar zit alles in.
De bottleneck verplaatst
Twee jaar lang was de bottleneck in AI-gebruik de productie. Kon de tool een goede memo schrijven? Kon hij een goede berekening maken? Kon hij een goed concept-antwoord opstellen? Daar ging onze aandacht naartoe, en terecht.
Met een Dot verschuift de bottleneck. De productie is niet meer het probleem. Hij produceert 's nachts, zoveel als je wilt. Het probleem wordt de controle. Wie leest wat hij heeft gemaakt? Wanneer? Hoe grondig? En wie leest het als het zondagavond is en de agent heeft sinds vrijdag veertig concepten klaargezet?
Dat is wat niemand verwacht. Iedereen denkt dat AI werk weghaalt. Een Dot haalt productie weg en zet er controle voor terug. Als je die controle niet organiseert, heb je niet minder werk. Je hebt onzichtbaar werk. En onzichtbaar werk is in ons vak het gevaarlijkste wat er bestaat.
Wie is er verantwoordelijk
Laat ik meteen het antwoord geven, want daar hoef je niet over te twijfelen.
Jij.
In 2024 oordeelde de Nederlandse tuchtrechter al dat een advocaat die ChatGPT inzette zonder te controleren, tuchtrechtelijk aansprakelijk is voor de hallucinaties die daaruit volgen. Een andere advocaat werd dit jaar veroordeeld tot 2.300 euro extra proceskosten voor dezelfde fout, volgens Mr. Online. De bron van de fout, ChatGPT, Claude, een Dot, is irrelevant voor de rechter. Jij hebt het ingediend. Jij hebt het verstuurd. Jij hebt het in jouw naam gedaan.
Een Dot heeft geen eigen e-mailadres. Elke mail komt van jou. Dat is geen technische beperking, dat is juridische helderheid. OpenAI heeft het zo gebouwd dat er nooit twijfel kan zijn over wie de afzender is.
AI-Act artikel 50
Sinds 2 augustus 2026 geldt de transparantieplicht uit de AI-verordening. Volgens The Innovative Lawyer betekent dat: chatbots moeten melden dat ze een machine zijn, AI-gegenereerde content moet als zodanig herkenbaar zijn, deepfakes moeten worden aangeduid. De boete loopt volgens artikel 99 lid 4 op tot 15 miljoen euro of 3 procent van de wereldwijde jaaromzet, en voor het MKB geldt het laagste van die twee.
Voor een Dot die concept-antwoorden schrijft die jij verstuurt, is de vraag: moet de ontvanger weten dat AI meeschreef? Mijn lezing van artikel 50: als jij het concept leest, aanpast en als jouw eigen tekst verstuurt, is het jouw tekst. Als jij op "versturen" drukt zonder te lezen, is het AI-content die je als menselijk presenteert. De grens zit in de review. En dat brengt ons terug bij zondagavond.
Praktisch: zet in je opdrachtbevestiging dat je AI-ondersteuning gebruikt bij correspondentie en dossiervoorbereiding. Eén alinea. Dan heb je het gemeld, en hoef je niet per mail een disclaimer te zetten.
Hier is de alinea die ik zelf gebruik. Geen advocaat gezien, wel drie keer herschreven:
Bij de uitvoering van onze werkzaamheden maken wij gebruik
van AI-ondersteuning, onder meer bij het voorbereiden van
correspondentie, het bewaken van termijnen en het
samenstellen van dossiers. Alle adviezen, berekeningen en
stukken die u van ons ontvangt, zijn door een medewerker
beoordeeld voordat ze aan u zijn verstrekt. Wij werken
uitsluitend met leveranciers waarmee een
verwerkersovereenkomst is gesloten. Op verzoek lichten wij
toe welke AI-toepassingen bij uw dossier zijn ingezet.
Die laatste zin is de belangrijkste. Hij geeft de cliënt een recht dat hij vrijwel nooit zal gebruiken, maar het bestaan van dat recht dwingt jou om het antwoord paraat te hebben. En dat betekent: logging.
WWFT: wat een Dot wel en niet mag
Over de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme hoor je in de AI-discussie weinig, en dat is vreemd, want de WWFT is de wet die het meest expliciet is over wat persoonlijk moet blijven.
Het cliëntenonderzoek, artikel 3 WWFT, is jouw verantwoordelijkheid. De identificatie, de verificatie, de vaststelling van de UBO, de beoordeling van het risicoprofiel. Een Dot mag daarbij voorbereiden: documenten verzamelen, een UBO-register raadplegen, een eerste overzicht maken van de structuur. Een Dot mag niet beoordelen. De conclusie "dit is een laag risico" of "dit is een verhoogd risico" is een menselijk oordeel, en de wet eist dat een mens het neemt en kan verantwoorden.
De meldplicht, artikel 16 WWFT, is nog scherper. Een ongebruikelijke transactie melden bij de FIU is een persoonlijke, niet-delegeerbare verplichting. Een Dot kan je wijzen op een transactie die afwijkt van het patroon. Dat is zelfs nuttig: een agent die de boekhouding van een cliënt doorloopt en zegt "deze drie betalingen vallen buiten de bandbreedte van de afgelopen twee jaar," is precies het soort signalering waar de WWFT om vraagt. Maar de vraag of het ongebruikelijk is in de zin van de wet, en of je meldt, beantwoord jij. En je legt vast dat jij het was.
Dus de regel voor Dots en WWFT is simpel: signaleren mag, voorbereiden mag, beoordelen en melden niet. En in je logging staat per signaal wie het heeft beoordeeld en wat de uitkomst was.
Er is nog een subtieler punt. De WWFT verbiedt je om een cliënt te informeren dat je een melding hebt gedaan, het zogenoemde tipping-off-verbod in artikel 23. Een Dot die toegang heeft tot je mailbox en je dossier, en die concepten schrijft voor cliëntcorrespondentie, kan in theorie een verwijzing naar een melding in een concept laten sluipen. Niet omdat hij kwaad wil, maar omdat hij het in het dossier heeft gezien en het relevant vond. Dat is een reden om WWFT-meldingen buiten elke map te houden waar een Dot bij kan. Eén aparte map, geen agent-toegang, punt.
Het geheugen dat niet selectief kan vergeten
Dit is het punt waar ik gisteravond het langst over heb nagedacht.
Een Dot onthoudt. Dat is zijn kracht. Maar je kunt niet zien wát hij onthoudt, en je kunt niet selectief iets laten vergeten. Je kunt alleen de hele Dot verwijderen.
Stel nu: een cliënt beëindigt de relatie en doet een beroep op het recht op gegevenswissing uit artikel 17 AVG. Jij verwijdert het dossier. Maar de Dot die dat dossier drie maanden heeft bewaakt, heeft in zijn geheugen nog dat "cliënt X altijd te laat is met de bankafschriften." Kun je dat wissen? Nee. Alleen de hele Dot.
Dat is een reden om Dots per functie in te richten, niet per cliënt, en om in jouw bewaartermijnbeleid op te nemen dat agent-geheugens worden gewist bij een wisverzoek. Praktisch: de Dot verwijderen en opnieuw aanmaken. Dat kost tien minuten en lost het probleem op. Maar je moet het wel opschrijven, anders doet niemand het.
De GenIA-L-adder
En dan de ontdekking van gisteren, die ik hier opschrijf omdat ik vermoed dat veel lezers van deze Vuurtoren met GenIA-L werken.
De vraag die ik mezelf stelde: kan een Dot onderzoek doen in GenIA-L, de fiscaal-juridische AI van Lefebvre Sdu?
Technisch: waarschijnlijk wel, via de browser. GenIA-L is een webapplicatie, de Dot kan inloggen via het privéformulier, een zoekvraag stellen, de output lezen. Er is ook een API, de security-factsheet van Sdu noemt JWT-bearertokens en OpenID Connect, en Newtone koppelt GenIA-L sinds maart aan hun ERP-landschap. Maar Dots hebben geen API en geen GenIA-L-connector, dus die route vereist een tussenlaag die je zelf bouwt.
Het punt is niet of het kan. Het punt is wat er gebeurt als het kan.
Sdu belooft in de factsheet: "Dataopslag uitsluitend binnen de Europese Unie." En: "Je gegevens worden nooit gebruikt voor het trainen van AI-modellen." Dat is precies waarom veel kantoren GenIA-L gebruiken en geen ChatGPT voor fiscaal onderzoek. De EU-garantie.
Op het moment dat een Dot de output van GenIA-L leest, verhuist die output naar de infrastructuur van OpenAI. En dan is de vraag: waar staat die infrastructuur, en wat heeft OpenAI daarover beloofd aan jou?
Ik dacht eerst dat het antwoord simpel was: Amerika, dus de EU-garantie van Sdu is weg. Dat bleek te kort door de bocht, en ik heb het gisteravond uitgezocht omdat ik het niet zomaar wilde opschrijven. Dit is wat OpenAI zelf publiceert.
OpenAI biedt sinds februari 2025 data residency in Europa, eerst alleen voor Enterprise, Edu en de API. Sinds begin dit jaar ook voor ChatGPT Business. Je kiest de regio bij het aanmaken van de workspace, en daarna kun je hem niet meer wijzigen. Bestaande workspaces kunnen niet overstappen. Dus als jij je Business-workspace vóór die uitbreiding hebt aangemaakt, of bij het aanmaken geen regio hebt gekozen, dan staat je data niet in Europa, hoe graag je dat ook wilt. Dat is het eerste wat je maandag checkt in je admin-console.
Maar er zit een verschil tussen Business en Enterprise dat ertoe doet, en dat verschil staat letterlijk in OpenAI's eigen helpartikel over Business.
Voor Business geldt: de regio bepaalt "where your workspace's primary customer content is stored at rest, including the prompts your members submit and the responses they receive." En dan de zin die je moet onthouden: "It does not include inference residency or determine where ChatGPT processes requests." Opslag in Europa, ja. Verwerking in Europa, niet gegarandeerd. Je prompt wordt in Europa bewaard, maar het model dat hem leest, kan ergens anders staan.
Voor Enterprise ligt dat anders. Die klanten kunnen volgens OpenAI's pagina over zakelijke data "opt into in-region GPU inference in the U.S. or Europe." Dus ook de verwerking zelf in Europa. Dat is een echte garantie, en die heeft Business niet.
Sdu belooft "dataopslag uitsluitend binnen de Europese Unie." Als je Business met Europese regio hebt, dan houdt die belofte op het niveau van opslag stand als een Dot de output leest. Op het niveau van verwerking niet. En of dat voor jouw cliëntdata acceptabel is, is een vraag die je zelf moet beantwoorden, want de AVG kijkt naar verwerking, niet alleen naar opslag.
En dan nog iets. Nergens is gedocumenteerd of Dots onder de residency vallen, ook niet voor Enterprise. Een Dot heeft een eigen cloudcomputer en een eigen browser. Waar die computer staat, zegt OpenAI niet. Op 29 september, de dag van DevDay, opende een Business-beheerder een issue bij OpenAI omdat de residency-instelling in zijn console ontbrak; OpenAI's antwoord was dat de uitrol "gradually" gaat en "not yet available to all customers" is. Dat is de staat van de techniek op het moment dat ik dit schrijf. Als ik het niet kan vinden, ga ik er niet van uit dat het goed zit.
Dus de gecorrigeerde zin is deze. Als je Enterprise hebt met Europese residency en in-region inference, dan is de EU-garantie van Sdu waarschijnlijk niet doorbroken door de Dot, mits OpenAI bevestigt dat Dots binnen die residency draaien. Als je Business hebt met Europese regio, dan houdt de opslag stand maar de verwerking niet. En als je Business hebt zonder regio, omdat je workspace ouder is of omdat je het bij het aanmaken niet hebt aangevinkt, dan is de garantie van Sdu wel doorbroken. Niet door Sdu. Niet door OpenAI. Door jou, omdat jij een koppeling hebt gemaakt tussen een tool die EU belooft en een workspace die dat niet doet.
Voor jurisprudentie-onderzoek zonder cliëntgegevens is dat waarschijnlijk te verdedigen. Een arrest is openbaar. Voor een onderzoeksvraag waarin een cliëntcasus zit, niet, tenzij jouw verwerkersovereenkomst en jouw opdrachtbevestiging dat dekken. En of Sdu geautomatiseerde toegang via een agent überhaupt toestaat, staat niet in hun factsheet. Dat moet je uitvragen voordat je het doet. Ik ga dat zelf doen en meld het hier.
De les is breder dan GenIA-L. Elke tool met een EU-garantie houdt die garantie alleen zolang de laag erbovenop dezelfde garantie geeft. Nextens, je dossiersysteem, je bankkoppeling. Een Dot is een laag met een eigen belofte, en die belofte is op dit moment: opslag in Europa als je het goed hebt ingesteld, verwerking niet, en agent-infrastructuur onbekend. Dat is geen reden om het niet te doen. Het is een reden om per koppeling op te schrijven wat er door die laag gaat, en om bij OpenAI na te vragen wanneer Dots onder de residency komen. Die vraag ga ik stellen. Als er antwoord komt, lees je het hier.
De Belastingdienst doet het voorzichtiger dan jij
Ter vergelijking. iBestuur beschreef dit jaar hoe de Belastingdienst agentic AI verkent. Drie toepassingen: documentanalyse, zoeken in regelgeving, standaardvragen. Allemaal laag risico. Autonoom beslissen of dossiers wijzigen noemen ze "prematuur" vanwege "de probabilistische aard van AI." Hun vier zorgen: traceerbaarheid, opschaling, juridische gevolgen van fouten, en AI-geletterdheid van de organisatie.
Als de Belastingdienst, met een eigen juridische afdeling en een privacy officer, zich die grenzen oplegt, dan kan jij de lat niet lager leggen. Begin met lezen. Dan samenvatten. Dan concepten. En pas als dat een halfjaar goed gaat, een stap verder.
5️⃣ Maandagochtend: drie Dots in volgorde van veiligheid
Genoeg analyse. Dit is wat ik zelf ga doen, in deze volgorde, en wat ik jou zou aanraden als je Business Premium hebt.
Dot één: de termijnbewaker
Dit is de veiligste en meest waardevolle. Hij leest, rekent en waarschuwt. Hij verstuurt niets, wijzigt niets.
NAAM
Termijnbewaker
ROL
Je bewaakt fiscale en administratieve termijnen voor een
belastingadvies- en samenstelpraktijk.
BRON
Het bestand Termijnen.xlsx in de map /Termijnen op OneDrive.
Kolommen: cliënt, soort (bezwaar, uitstel, deponering,
aangifte, suppletie), einddatum, status.
TAAK (elke werkdag 07:00)
1. Lees het bestand.
2. Per rij met status "open": bereken werkdagen tot einddatum.
3. Maak één overzicht met drie blokken:
- Binnen 5 werkdagen: URGENT
- Binnen 15 werkdagen: AANDACHT
- Verstreken zonder status "afgerond": ALARM
4. Zet het overzicht klaar in /Termijnen/dagoverzicht.txt.
5. Als er een ALARM is: zet een los bericht voor mij klaar.
HARDE REGELS
- Je wijzigt het bestand nooit.
- Je verstuurt nooit iets.
- Je opent geen andere bestanden.
- Als een einddatum onlogisch is (in het verleden bij
status "open", of meer dan 2 jaar vooruit): markeer
met "⚠️ controleren" en ga door.
Custom Rules: alles zonder vragen. Er is niets wat hij kan verprutsen.
Dot twee: de PBC-bewaker
De workflow uit artikel 1, in grote lijnen. De uitgewerkte versie krijg je tijdens de cursussen en presentaties, niet hier. Twee weken op een testbestand. Dan pas echt.
Dot drie: de signaleringsagent
Die ik vanmorgen vroeg al heb gebouwd, en die wekelijks fiscale actualiteit scant per cliëntprofiel. Hier is de kern:
NAAM
Fiscale Signaleringsagent
ROL
Je signaleert fiscale en AI-regelgevingsactualiteit voor een
Nederlandse MKB-praktijk.
TAAK (elke vrijdag 16:00)
1. Scan de bronnen hieronder op items van de voorbije 7 dagen.
2. Filter streng op impact voor minstens één profiel:
- DGA / holding-werkmaatschappij
- MKB in horeca, bouw of zorg
- ZZP met fluctuerende omzet
- Vastgoed-BV
- Adviseurs en accountants zelf (AI-regelgeving,
beroepsgeheim, tuchtrecht)
3. Per item: kop, bron met datum, kern in max 3 zinnen,
geraakt profiel, max 3 acties om te overwegen.
4. Markeer twijfel met "⚠️ verifiëren".
5. Meld welke bronnen je niet kon openen.
6. Lever af als markdown, max 2 pagina's, in mijn Space
"Vuurtoren-voorbereiding".
BRONNEN
accountancyvanmorgen.nl, accountant.nl, taxlive.nl,
belastingzaken.nl, mr-online.nl, rb.nl, nba.nl,
rechtspraak.nl, autoriteitpersoonsgegevens.nl,
open.overheid.nl
HARDE REGELS
- Geen ECLI-nummer zonder verificatie op rechtspraak.nl,
en zeg dat je dat hebt gedaan.
- Geen cijfer zonder bron.
- Als je iets niet vindt: zeg dat je het niet vond.
- Geen cliëntnamen. Alleen profielen.
Custom Rules: lezen zonder vragen, het rapport klaarzetten na voorafgoedkeuring. Ik wil zien welke bronnen hij heeft gevonden voordat hij er een stuk van maakt.
Wat je nooit doet, dit kwartaal
Een Dot cliënten laten mailen zonder dat jij elke mail leest.
Een Dot een dossier laten wijzigen.
Een Dot toegang geven tot je hele OneDrive, je hele mailbox, je hele agenda. Eén map. Eén functie. Eén Dot.
Cliëntgegevens in het instructieveld zetten. Alles wat daar staat, bewaart OpenAI mogelijk langer dan de sessie. Werk met profielen, niet met namen.
Een Dot koppelen aan GenIA-L, Nextens, je dossiersysteem of je bankomgeving voordat je de leverancier schriftelijk hebt gevraagd of geautomatiseerde toegang via een agent is toegestaan, en wat dat doet met hun garanties. Eén mail. Bewaar het antwoord. Als het antwoord "nee" is of uitblijft, dan is het nee.
Een Dot laten draaien terwijl jij twee weken op vakantie bent en niemand zijn output leest. Een agent zonder lezer is een agent die uit staat. Pauzeer hem, of draag hem over aan een collega die het dagboek bijhoudt.
Dit lijstje is kort, en elk punt erop heb ik de afgelopen maanden iemand zien overwegen. Niet uit roekeloosheid. Uit enthousiasme. Het ding werkt, dus waarom niet meteen alles eraan hangen. Omdat je dan over drie maanden niet meer weet wat er allemaal aan hangt. Dat is waarom.
Logging
Minimaal bijhouden, in een los bestand:
Welke Dot, met welke instructie (versienummer). Welke apps gekoppeld. Welke Custom Rules per handeling. Elke ochtend: wat heeft hij gemaakt, wat heb ik goedgekeurd, wat heb ik aangepast, wat ging fout.
Dit lijkt bureaucratisch. Het is het tegenovergestelde. Over een jaar krijg je een cliënt die een klacht indient, of een inspecteur die vraagt hoe je tot een advies bent gekomen, of een AP-controle. In alle drie de gevallen is dit bestand het verschil tussen "dit is hoe we het doen" en "dat weet ik eigenlijk niet."
Het dagboek van de eerste twee weken
Dit is het bestand dat ik naast de PBC-test bijhoud. Het is bewust simpel, want als het ingewikkeld is, houd je het niet bij. Eén regel per dag, vijf kolommen.
DAGBOEK AGENT-TEST | Agent: PBC-bewaker | Start: [datum]
Dag | Wat hij maakte | Wat klopte | Wat niet klopte | Wat ik heb aangepast
----|----------------|------------|-----------------|---------------------
1 | | | |
2 | | | |
...
10 | | | |
Na dag 10, drie vragen:
1. Welke fout maakte hij meer dan twee keer?
2. Welke fout zou ik niet hebben gezien als ik niet had gelezen?
3. Ga ik door, pas ik aan, of stop ik?
De tweede vraag is de belangrijkste van de drie. Een fout die je niet had gezien als je niet had gelezen, is een fout die je over drie maanden ook niet ziet, als je bent gestopt met lezen omdat het "altijd goed gaat." Dat soort fouten bepaalt of je deze agent op echte dossiers mag loslaten. Niet de fouten die opvallen. De fouten die niet opvallen.
En ja, dit kost tijd. Twee weken lang elke ochtend een kwartier. Dat is vijf uur. Vijf uur om te weten of je een proces kunt automatiseren dat anders elke maand tientallen uren kost. Ik ken weinig investeringen met zo'n verhouding.
De vrijdagmiddag-check
Elke vrijdag om 16:45, vijf minuten, drie vragen.
Welke nieuwe handelingen hebben mijn Dots deze week gedaan? Welke daarvan heb ik niet gelezen? Waar heb ik op "bestellen" gedrukt zonder te kijken?
Die derde vraag is de belangrijkste. En het eerlijke antwoord zal, als je het een paar weken bijhoudt, vaker "ergens" zijn dan je lief is.
6️⃣ Pace the office
Op 12 september, drie weken geleden, publiceerde Dario Amodei, de CEO van Anthropic, een essay met de titel "We Must Pace the Frontier." Zijn boodschap, volgens AIToolsReview: de industrie moet de ontwikkeling van modelcapaciteiten opzettelijk vertragen, met één tot twee jaar, zodat veiligheidsonderzoek kan bijbenen. "We must slow the pace at which we improve the capabilities of AI models." Sam Altman stemde volgens Axios in: "I agree with Dario that we need to pace the frontier."
Zeventien dagen later stond diezelfde Altman op een podium en lanceerde Dots.
Je kunt dat hypocriet noemen. Gary Marcus deed dat, met de kop "Two cheers (out of three) for Dario Amodei": je kunt niet tegelijk de frontier pacen en hem leiden.
Ik lees het anders. Ik lees het als een signaal dat zelfs de mensen die het bouwen, vinden dat het te hard gaat, en dat ze het toch bouwen omdat de concurrentie het anders doet. Dat is geen excuus. Het is een beschrijving van de wereld waarin wij werken.
En het geeft jou een rechtvaardiging die je niet hoeft te verdedigen. Als Amodei zegt "pace the frontier", mag jij in jouw kantoor zeggen "pace the office." Het tempo waarmee je AI invoert, is het tempo waarmee je toezicht op orde brengt. Niet omgekeerd.
Ik merk dat ik dat elke week opnieuw moet zeggen, want de verleiding om sneller te gaan wordt continu gevoed. Door marketing. Door collega-kantoren die claimen "al jaren met AI te werken." Door het simpele feit dat het werkt en indruk maakt. Vanochtend maakte het indruk op mij, met een winkelmandje.
Toezicht maakt geen indruk. Toezicht is onzichtbaar, voelt bureaucratisch, en levert op korte termijn niets op. Maar het is de scheidslijn tussen de kantoren die stabiel groeien en de kantoren die ergens bij een incident als voorbeeld worden gebruikt in een vakblad over wat je niet moet doen.
Ik ben geen tegenstander van snelheid. Ik heb gisteren een Dot aangemaakt en vannacht heeft hij voor me gewerkt. Maar toen ik Amodei's essay las, voelde ik een onbehagen dat ik niet kwijtraak. Mijn eigen gevoel voor "normaal tempo" is in anderhalf jaar helemaal verschoven. Wat in 2024 spectaculair was, is in 2026 een trage woensdagmiddag.
Dat is niet gezond. Niet voor mij, en niet voor jou als je net begint en je continu afvraagt of je het bijhoudt. Je houdt het nooit bij als je het tempo van de ontwikkelaars volgt. Je houdt het bij als je het tempo van jouw verantwoordelijkheid volgt. En die heeft een eigen klok.
De rode draad: aaibaar in de huiskamer, risicofactor in het dossier
AI werd deze week volwassen en aaibaar tegelijk. Dat is de zin waar deze editie om draait, en ik wil hem aan het eind nog één keer uit elkaar halen.
Volwassen betekent: het werkt zonder jou. Een Dot vult 's nachts een winkelmandje, bewaakt maandag een PBC-lijst, berekent elke ochtend je termijnen. Goed genoeg dat je stopt met elke keer kijken.
Aaibaar betekent: het voelt als zorg. Jollybot met zijn roze wangen. Een Dot met zijn nette overzicht en zijn filmpje. Prettig genoeg dat je er niet meer aan denkt om te kijken.
De combinatie is wat niemand verwacht. Iedereen is voorbereid op AI die fouten maakt. Niemand is voorbereid op AI die zo goed en zo prettig werkt dat je je eigen controle laat vieren. En ons vak is gebouwd op het tegenovergestelde van aaibaarheid. Wij zijn de mensen die de bon willen zien. Als wij onze kritische afstand verliezen omdat de tool zo fijn is, verliezen we geen vaardigheid. We verliezen onze functie.
Dus de les van deze editie is niet "gebruik geen Dot." Ik gebruik er een. De les is: het moment waarop de tool volwassen genoeg is dat je hem vertrouwt, is het moment waarop je je toezicht verdubbelt. Niet halveert. Verdubbelt. Omdat de bottleneck is verhuisd van productie naar controle, en omdat controle onzichtbaar werk is dat niemand voor je doet.
Aaibaarheid is prima in de huiskamer. In het dossier is het een risicofactor. Zo simpel is het, en zo moeilijk wordt het.
Wat ik de komende twee weken meet, zodat je weet waar je aan toe bent als je zelf begint: het aantal concepten dat de PBC-bewaker in tien werkdagen klaarzet, het aantal daarvan dat ik ongewijzigd verstuur, het aantal dat ik aanpas, en het aantal fouten dat ik alleen heb gezien omdat ik las. Dat laatste getal is het enige dat telt. Als het nul is na tien dagen, ga ik voorzichtig naar echte dossiers. Als het meer dan twee is, blijf ik op de testset en pas ik de instructie aan.
De uitkomst deel ik niet in deze nieuwsbrief. Die deel ik tijdens de cursussen en presentaties, inclusief alles wat misging. Juist dat laatste, want daar leer je het meeste van.
Een vraag voor jou om deze week over na te denken. Welke taak in jouw proces zou jij maandag aan een Dot geven als je zeker wist dat de verantwoordelijkheid bij jou bleef? En op welk moment van de dag zou jij zijn werk lezen, echt lezen, niet scrollen?
Mail me je antwoord. Ik ben benieuwd.
🟦 Denk blauw. Werk slimmer. Deel kennis.
— Ron
PS: Ik heb vanochtend op "bestellen" gedrukt. Zonder de maat van de hoes nog een keer te checken. Ik merkte het pas toen ik deze PS schreef. Dus als jij je afvraagt of ik mezelf serieus neem met al die waarschuwingen over toezicht: ja. En ik faal er op dag één al in, bij een hoes. Dat is precies waarom ik het opschrijf. Niet omdat ik het beter weet, maar omdat ik het zelf ook niet kan, en ik denk dat eerlijk zijn daarover meer waard is dan doen alsof. Het huis is stil, Natasja komt vannacht weer thuis, en Jake is terug op schoot. Hij vindt dat ik nu echt moet stoppen met typen. Hij heeft gelijk. Fijn weekend.
PPS: Of de PBC-bewaker het heeft gered op het testbestand, en hoe je hem zelf bouwt, lees je niet in de Vuurtoren. Het Excel-bestand, de instructie, de Custom Rules, de eerste herinnering, de fouten uit de eerste week en de cijfers na tien dagen: dat deel ik tijdens de cursussen en presentaties. Met jouw laptop open, op jouw eigen testbestand, want dat is de enige manier waarop ik het heb zien werken. En als je zelf deze week een Dot aanmaakt en iets tegenkomt dat je niet verwachtte, mail me. Ik verzamel ervaringen voor de editie daarna.
PPPS: Een lezer schreef me vorige week: "Ron, ik durf nog niet te beginnen. Ik ben bang dat ik iets fout doe en dan tuchtrechtelijk de klos ben." Beste collega: dat je bang bent, is een goed teken. Het betekent dat je je verantwoordelijkheid serieus neemt. Maar niet beginnen is ook een keuze, en die heeft ook risico's. Begin met de termijnbewaker. Die kan niets verprutsen. En weet dat je niet de enige bent die worstelt. Alle kantoren waar ik deze maand ben geweest, zonder uitzondering, hebben dezelfde onzekerheid. Je bent in heel goed gezelschap.
Deze tips ontvang je van Ron Meijer RB 👋 Wie ben ik? Proactief Register Belastingadviseur | Voorzitter commissie AI en Digitalisering RB | AI-trainer & spreker | docent bij Blauwe Vrijdag, SRA Accountantskantoren en Register Belastingadviseurs, columnist Belastingzaken, taxtech partner MKB-praktijk Lefebvre Sdu | Juridisch & auteur Informanagement
🟦 Denk blauw. Werk slimmer. Deel kennis.
Heb je nog vragen? Vraag maar! hallo@blauwevrijdag.nl
© Alle rechten voorbehouden.
Wil je deze wekelijkse tips niet meer ontvangen? Stuur een kort berichtje naar rm@blauwevrijdag.nl
© Ron Meijer RB · 3 oktober 2026 · De Fiscale Vuurtoren · blauwevrijdag.nl
AI-transparantie: deze editie is tot stand gekomen met AI-ondersteuning (zoekagenten, prompt-templates, DOCX/HTML-generators). Alle inhoudelijke keuzes en interpretaties zijn gedaan door Ron Meijer zelf. Dit vermelden wij in lijn met de transparantieplicht uit artikel 50 van de EU AI-Act.