Cliëntgegevens in ChatGPT: mag dat van de AVG?
Dinsdagmiddag, halverwege de drukte. Een medewerker heeft een brief van de Belastingdienst op zijn scherm. Vier kantjes ambtelijk proza, en over twintig minuten moet hij de cliënt bellen.
Hij doet wat inmiddels iedereen doet. Selecteren, kopiëren, plakken in ChatGPT. “Vat dit even samen in gewoon Nederlands.”
Tien seconden later ligt er een keurige samenvatting. Medewerker blij. Cliënt straks ook.
En jij hebt mogelijk een datalek.
Niet omdat die medewerker dom is. Hij is juist slim bezig. Precies daarom is dit het lastigste AI-risico op je kantoor: het gedrag ziet er van buiten uit als initiatief. Cliëntgegevens in ChatGPT plakken voelt niet als een overtreding, het voelt als opschieten.
Mag je cliëntgegevens in ChatGPT zetten?
Even het korte antwoord, want daar zoek je op.
Cliëntgegevens in ChatGPT invoeren is niet per definitie verboden, maar in de gratis of persoonlijke versie is het vrijwel altijd in strijd met de AVG. Je verwerkt dan persoonsgegevens via een partij waarmee je geen verwerkersovereenkomst hebt, zonder dat je weet waar de data staat, hoe lang die bewaard blijft en of hij wordt gebruikt om modellen te trainen.
De kern is niet “AI is eng”. De kern is dat je als kantoor verantwoordelijke bent voor de gegevens van je cliënten, en dat je die verantwoordelijkheid niet kunt uitbesteden aan een tabblad in de browser van je medewerker.
Daar komt je geheimhoudingsplicht nog bovenop. Die geldt breder dan alleen persoonsgegevens: ook een concept-vaststellingsovereenkomst, een taxatierapport of een Wwft-dossier met identiteitsbewijzen en UBO-gegevens hoort niet in een publieke chatbot.
Wat ging er mis in Eindhoven?
Dit is geen theoretisch risico. Het is al een keer flink misgegaan, en het staat gewoon in de krant.
De gemeente Eindhoven ontdekte bij een interne steekproef dat medewerkers in een periode van dertig dagen grote hoeveelheden vertrouwelijke documenten in openbare AI-chatbots hadden gezet. Cv’s, jeugdzorgdossiers, interne verslagen. De gemeente kon de exacte omvang van het lek niet meer vaststellen, omdat de gegevens maar tijdelijk werden opgeslagen. Publieke AI-websites zijn daarna geblokkeerd en aan de leverancier is gevraagd de data te verwijderen.
Lees dat laatste nog eens. Vragen of ze het willen verwijderen.
De Autoriteit Persoonsgegevens gebruikte die zaak eind december als aanleiding voor een waarschuwing. De AP ontving in 2024 en 2025 tientallen meldingen van datalekken waarbij gevoelige informatie via AI-chatbots werd gedeeld, en het aantal meldingen lag in 2025 hoger dan het jaar ervoor.
Vervang in dat verhaal nu “jeugdzorgdossier” door “echtscheidingsdossier van een dga”. Voelt dat comfortabel?
Hoe groot is shadow AI op kantoor echt?
Shadow AI is de vakterm voor wat er op jouw kantoor gebeurt: medewerkers gebruiken AI-tools die niemand heeft goedgekeurd, en niemand weet welke.
Awareways publiceerde in maart 2026 een trendrapport over shadow AI, gebaseerd op gedragsanalyses, kennismetingen en simulaties bij tienduizenden medewerkers. Twee cijfers uit hun eigen metingen blijven hangen:
- Het aantal medewerkers dat klikt op AI-gerelateerde phishingmails steeg in twee jaar van 1,2 naar 6,8 procent.
- 56 procent laat zich leiden door het halo-effect: ziet een tool er professioneel uit, dan wordt de veiligheid overschat.
Datzelfde rapport haalt twee cijfers aan van anderen, en die zijn minstens zo veelzeggend. Uit de Work Trend Index van Microsoft en LinkedIn komt het beeld dat driekwart van de kenniswerkers AI voor het werk gebruikt en dat een ruime meerderheid daarvan de eigen tools meeneemt, buiten IT om. En een securityrapport van LayerX uit 2025 schat dat organisaties zicht hebben op minder dan 11 procent van het daadwerkelijke AI-gebruik.
Dat halo-effect is voor onze beroepsgroep het meest ongemakkelijke cijfer. Wij zijn getraind om documenten te wantrouwen, niet om interfaces te wantrouwen. Een strak vormgegeven AI-tool met een geruststellend slotje in de adresbalk krijgt bij ons het voordeel van de twijfel dat we een jaarrekening nooit zouden geven.
Twee nuances, want ik wil je geen cijfers verkopen zonder bijsluiter. Dit gaat over werknemers in het algemeen, niet specifiek over fiscale kantoren. En de Work Trend Index-cijfers dateren van 2024 en zijn wereldwijd, dus lees ze als richting, niet als meting van jouw kantoor. Hoe het bij accountants- en advieskantoren in Nederland precies ligt, weet ik niet. Wie beweert dat wel te weten, gokt.
Wat zeggen de AI-podcasts hierover?
Wie de grote AI-podcasts volgt, ziet dat dit onderwerp in de eerste helft van 2026 van “randvoorwaarde” naar “hoofdthema” is geschoven.
In de internationale ApplyAI Show verscheen in februari een korte aflevering met de titel “Shadow or Secret AI = Trust and Process Problem”. De strekking: shadow AI wordt in jouw organisatie gebruikt, of de directie het nu goedkeurt of niet. Verbieden lost het niet op, het verplaatst het alleen naar de telefoon van je medewerker. Wat wél werkt is het in het licht halen: goedgekeurde tools, duidelijke vangrails, werkafspraken die snelheid niet slopen.
Dichter bij huis maakte AI Report er in mei een complete masterclass over, expliciet gericht op advocaten, accountants, HR-managers en zzp’ers met klantdata. De vraag die daar centraal staat is precies de jouwe: als ik niet weet waar mijn data naartoe gaat, wat kan er dan lokaal? Het antwoord is verrassend praktisch. Met gratis software als LM Studio draai je tegenwoordig een taalmodel gewoon op je eigen laptop, zonder programmeerervaring. Je hebt vooral geheugen nodig: minimaal 16 GB RAM, liever meer.
Een lokaal model is niet zo slim als het beste cloudmodel. Maar voor samenvatten, anonimiseren en voorwerk is het vaak ruim voldoende. En je data verlaat je computer niet. Dat is geen marketingclaim, dat is gewoon hoe het technisch werkt.
Diezelfde podcast besteedde in juni een aflevering aan GPT-NL, het Nederlandse taalmodel van TNO, SURF en het NFI. Dat project is publiek gefinancierd met 13,5 miljoen euro en volledig vanaf nul getraind op rechtmatig verkregen data, waarbij persoonsgegevens vooraf worden verwijderd of geanonimiseerd. Sinds het voorjaar van 2026 draaien de eerste use cases bij overheidsorganisaties, op weg naar bredere beschikbaarheid. Wanneer jij er precies bij kunt, durf ik niet te zeggen. Wat wel duidelijk is: het is niet gebouwd om ChatGPT te verslaan, maar voor werk waar herkomst van data en controle zwaarder wegen dan flair. Voor onze beroepsgroep is dat interessanter dan weer een benchmark.
Vijf regels die je vandaag kunt invoeren
Geen beleidsstuk van veertig pagina’s. Vijf afspraken die op één A4 passen.
- Benoem één goedgekeurde AI-omgeving. Zakelijke licentie, verwerkersovereenkomst geregeld, training op jouw data uitgezet. Alles daarbuiten is voor privégebruik.
- Leg vast wat er nooit in gaat. BSN, kopieën van identiteitsbewijzen, Wwft-dossiers, medische gegevens, complete klantdossiers. Concreet, geen abstracties.
- Anonimiseer vóór je plakt. Namen, adressen, BSN en bedragen eruit. Vraag het model om de structuur van de brief, niet om het dossier.
- Zet lokaal in waar het kan. Voor samenvatten en eerste concepten van gevoelige stukken is een model op je eigen machine de saaiste en veiligste optie.
- Train je mensen, verbied niet. Blokkeren verplaatst het gebruik naar de privételefoon, waar je helemaal niets meer ziet.
Punt vijf is geen mening, dat is inmiddels de rode draad in vrijwel elk onderzoek naar dit onderwerp. En het sluit toevallig precies aan bij wat de AI Act al van je vraagt.
Wat verandert er op 2 augustus 2026?
Nog één datum, want die komt eraan.
Vanaf 2 augustus 2026 gelden de transparantieverplichtingen uit de AI Act: systemen die met mensen communiceren of content genereren moeten kenbaar maken dat het om AI gaat. De strengere eisen voor hoog-risico AI schuiven door naar 2 december 2027 voor zelfstandige systemen en 2 augustus 2028 voor AI die in producten zit. Voor de technische markering van AI-gegenereerde content is de termijn 2 december 2026.
Wel even precies zijn: die nieuwe data komen uit het voorlopige akkoord dat Raad en Parlement op 7 mei 2026 sloten over het Digital Omnibus-pakket. Formele vaststelling moest daarna nog plaatsvinden. Check dus de laatste stand voordat je er beleid op bouwt.
Wat níét is uitgesteld: de verplichting tot AI-geletterdheid. Die geldt al sinds 2 februari 2025. Organisaties moeten zorgen dat medewerkers die met AI werken, weten wat ze doen.
Wil je weten of het bij jou al zit waar het zou moeten zitten, dan kun je beginnen met de gratis AI-kennistest. Tien minuten, en je weet of je onderbuikgevoel klopt. Meestal klopt het niet helemaal.
Veelgestelde vragen over cliëntgegevens in ChatGPT
Mag ik cliëntgegevens in ChatGPT zetten?
In een gratis of persoonlijk account: doe het niet. Je hebt dan geen verwerkersovereenkomst en geen zicht op opslag en training. In een zakelijke omgeving met verwerkersovereenkomst en training uitgeschakeld kan het wel, mits je dataminimalisatie toepast en bijzondere persoonsgegevens buiten de deur houdt.
Is een betaalde versie automatisch veilig?
Nee. Betalen is iets anders dan een zakelijke overeenkomst. Het gaat om de contractvorm en de instellingen, niet om de prijs.
Wanneer is het een datalek en moet ik melden?
Zodra persoonsgegevens buiten je controle terechtkomen, is er sprake van een mogelijke inbreuk. Blijkt dat een risico op te leveren voor de betrokkenen, dan meld je dat binnen 72 uur bij de Autoriteit Persoonsgegevens. Documenteer ook wat je niet meldt, en waarom.
Helpt anonimiseren echt?
Het helpt aanzienlijk, maar het is geen vrijbrief. Een uniek feitencomplex kan ook zonder naam herleidbaar zijn. Bij een dga met een bedrijf in een dorp is “de ondernemer” geen anonimisering.
Wat moet ik vóór 2 augustus 2026 geregeld hebben?
Zorg dat je weet welke AI-toepassingen je gebruikt en waar je cliënten kunnen merken dat ze met AI communiceren. En check je AI-geletterdheid: die verplichting loopt al ruim een jaar.
Tot slot
Het gekke aan dit onderwerp is dat het risico niet zit bij de medewerkers die AI niet willen gebruiken. Het zit bij de mensen die het hardst hun best doen om sneller te werken.
Dat is geen reden om AI te verbieden. Dat is een reden om ze fatsoenlijk uit te rusten.
Wil je dat op je eigen kantoor goed regelen, dan gaat het minder over software en meer over vaardigheid: weten wat je in welke omgeving wel en niet doet, en waarom. Daar gaat mijn AI-cursus voor belastingadviseurs en accountants over. Geen paniekverhaal, wel een werkwijze waar je maandag mee vooruit kunt.
En als je vanmiddag maar één ding doet: vraag je collega’s eens hoe ze die laatste lastige brief hebben samengevat. Het antwoord is leerzaam.
Bronnen
- Accountant.nl, “AP slaat alarm over datalekken door AI”, 30 december 2025, op basis van berichtgeving in het FD.
- InfosecurityMagazine.nl over het Awareways Trendrapport “De opmars van de onzichtbare collega: Shadow AI”, 26 maart 2026. De cijfers over phishingklikken en het halo-effect komen uit de eigen metingen van Awareways. De cijfers over AI-gebruik op de werkvloer en over het zicht daarop worden in dat rapport aangehaald uit respectievelijk de Work Trend Index van Microsoft en LinkedIn (2024) en het Enterprise GenAI Security Report van LayerX (2025).
- ApplyAI Show, “Shadow or Secret AI = Trust and Process Problem”, 24 februari 2026.
- AI Report, masterclass “Zo gebruik je AI zonder dat je data je computer verlaat” (22 mei 2026) en de podcastaflevering over GPT-NL (19 juni 2026).
- TNO over GPT-NL (met SURF en het NFI, 13,5 miljoen euro publieke financiering) en Digitale Overheid, “GPT-NL maakt zich op voor de volgende fase”, 7 april 2026.
- Raad van de EU, persbericht over het voorlopige akkoord op het Digital Omnibus-pakket, 7 mei 2026.
Vakinhoud, AI-voorsprong en 20 jaar praktijkervaring
Ron Meijer RB is registerbelastingadviseur met 20 jaar ervaring in de fiscale praktijk en voorzitter van de Commissie AI & Digitalisering van het Register Belastingadviseurs (RB). Daarnaast is hij oprichter van Blauwe Vrijdag en auteur van het veelverkochte vakboek AI in de fiscale praktijk en van de wekelijkse nieuwsbrief De Fiscale Vuurtoren over AI in het vak. Hij is een veelgevraagd spreker en trainer en verzorgt AI-cursussen voor beroepsorganisaties en kantoren, waaronder SRA, Lefebvre Sdu en NOAB. Ook Blauwe Vrijdag zelf verzorgt AI-cursussen voor belastingadviseurs en accountants.
Meer over Ron Meijer RB →🔦 De Fiscale Vuurtoren
AI verandert ons vak sneller dan ooit. De Fiscale Vuurtoren is het licht in onzekere tijden: mijn (bijna) wekelijkse nieuwsbrief voor honderden accountants, belastingadviseurs, juristen en advocaten. Geen hype, maar houvast — verhalen uit de praktijk, prompts en tools die je maandag al kunt gebruiken. Meld je hieronder aan en vaar op zeker.
Blij met mijn tip?
Wees sportief en gun mij een kop koffie 😉.