AI-agents bij de Belastingdienst: vijf lessen voor je kantoor
De vraag komt bijna elke training voorbij, meestal ergens na de tweede kop koffie. Iemand leunt achterover, armen over elkaar, en zegt: “Leuk hoor, die AI. Maar wat doet de Belastingdienst er eigenlijk mee?”
Goede vraag. En sinds dit voorjaar is er een verrassend concreet antwoord.
De Belastingdienst liet een toekomstverkenning uitvoeren naar agentic AI: systemen die niet alleen antwoorden geven, maar zelfstandig taken uitvoeren. Het rapport is openbaar, het is leesbaar, en het is, ik zeg het maar eerlijk, een van de nuttigste documenten die ik dit jaar heb gelezen. Niet omdat de fiscus morgen een robot op je cliënt afstuurt. Maar omdat de dienst worstelt met exact dezelfde vragen als jouw kantoor. Alleen schreven zij het wél op.
Wat is er precies aan de hand bij de Belastingdienst?
In april 2026 verscheen een toekomstverkenning naar agentic AI, uitgevoerd in opdracht van de Concerndirectie Innovatie en Strategie van de Belastingdienst. De Belastingdienst onderzoekt daarmee officieel de inzet van AI-agents: een generatie AI die niet alleen ondersteunt, maar binnen vooraf gedefinieerde kaders zelfstandig taken kan uitvoeren.
De aanleiding is herkenbaar voor iedereen die weleens een vacature voor een assistent-accountant heeft uitgezet: een krappe arbeidsmarkt, steeds complexere regelgeving en burgers die digitale dienstverlening verwachten op het niveau van hun bank-app. De verkenning plaatst AI nadrukkelijk in die context. Niet als speeltje, maar als antwoord op een capaciteitsprobleem.
Klinkt dat als de situatie op jouw kantoor? Precies.
Wat is agentic AI eigenlijk?
Even scherp, want het woord wordt te pas en te onpas gebruikt. Generatieve AI geeft antwoorden; agentic AI voert taken uit. Een chatbot wacht op jouw vraag. Een agent krijgt een doel, bedenkt zelf de stappen, pakt de tools die hij nodig heeft en meldt zich pas weer als het werk klaar is. Of als hij iets wil weten.
Denk aan het verschil tussen een naslagwerk en een stagiair. Het naslagwerk antwoordt als jij bladert. De stagiair krijgt een opdracht en gaat aan de slag. En net als bij een stagiair geldt: zonder duidelijke instructies en zonder toezicht wordt het geen succes.
Wat gaat de Belastingdienst met AI-agents doen?
Wie nu een doembeeld verwacht van agents die zelfstandig aanslagen opleggen: dat staat er juist nadrukkelijk níet. De verkenning adviseert te beginnen met toepassingen met een beperkt risicoprofiel, waarbij menselijke controle eenvoudig kan worden ingebouwd. Concreet genoemd worden documentanalyse, ondersteuning bij het zoeken in regelgeving en het automatiseren van standaardvragen.
Verdergaande toepassingen, zoals autonome besluitvorming of het direct aanpassen van dossiers, worden voorlopig als te risicovol beschouwd. De reden is even nuchter als leerzaam: AI-systemen zijn probabilistisch van aard, en fouten kunnen juridische gevolgen hebben. Transparantie, logging en uitlegbaarheid moeten daarom vanaf het begin in de systemen zitten.
Lees die vorige alinea nog eens, maar vervang “de Belastingdienst” door de naam van je eigen kantoor. Klopt hij nog steeds? Ja. Dat is geen toeval.
Wat betekent dit voor jouw kantoor?
Drie dingen, oplopend in urgentie.
Ten eerste: de informatiepositie aan de overkant verandert. Een dienst die documentanalyse en regelgevingsonderzoek deels aan agents overlaat, werkt zijn achterstanden anders weg dan een dienst die alles handmatig doet. Dat merk je op termijn in doorlooptijden en in de vragen die je krijgt.
Ten tweede: de interactie zelf gaat schuiven. De verkenning houdt er expliciet rekening mee dat AI-systemen in de toekomst namens burgers communiceren met overheidsorganisaties. Laat dat even bezinken. Jouw cliënt stuurt straks niet zelf een brief naar de Belastingdienst; zijn agent doet dat. En als jij niets doet, zit jouw rol daar niet tussen.
Ten derde, en dit is de fijnste: de verkenning is een gratis spiekbriefje. De Belastingdienst heeft laten opschrijven waar de invoering van agents in de praktijk op stukloopt. Legacy-systemen. Datakwaliteit. Beperkte gebruikersadoptie. En, mijn favoriet: medewerkers die AI allang gebruiken buiten de formele kaders om. Schaduw-AI bestaat dus ook bij de fiscus. Als de grootste uitvoeringsorganisatie van Nederland dit eerlijk benoemt, mag jij het op kantoor ook hardop zeggen.
Vijf lessen uit de verkenning voor je eigen kantoor
De aanbevelingen aan de Belastingdienst zijn vrijwel één op één te vertalen naar een accountants- of advieskantoor. Ik doe het even voor je.
1. Begin met laag risico, niet met de kroonjuwelen. Geen agent op je adviespraktijk of je aangifteproces als eerste stap. Wel op documentanalyse, dossiersamenvattingen of het voorsorteren van binnenkomende mail. Klein, controleerbaar, omkeerbaar.
2. Bouw menselijke controle in vanaf het ontwerp. Niet als pleister achteraf. Elke agent-taak eindigt bij een mens die beoordeelt, tot je met cijfers kunt onderbouwen waarom dat anders mag. De verkenning noemt dit als harde randvoorwaarde, en terecht.
3. Eis een audittrail. Transparantie, logging en uitlegbaarheid zijn bij de Belastingdienst randvoorwaarden voor verantwoording richting burgers en toezichthouders. Bij jou heten die toezichthouders BFT, NBA of Belastingdienst. Zelfde principe: een agent zonder logboek is een medewerker zonder dossier.
4. Reguleer de schaduw-AI die er allang is. Je medewerkers gebruiken AI. Nu al, vandaag, ook als je geen beleid hebt. De keuze is niet óf ze het doen, maar of ze het doen in een veilige, gecontroleerde omgeving of in een gratis account op een privételefoon. De verkenning kiest voor faciliteren en reguleren. Verstandig.
5. Investeer in AI-geletterdheid, breed. Niet alleen de IT-liefhebber, ook de samenstelpraktijk en het secretariaat. De verkenning noemt zelfs een nieuwe rol: mensen die proceskennis combineren met technologische vaardigheden. Op een kantoor van vijftien man heet dat geen functie, dat heet een collega die het leuk vindt. Geef die collega de ruimte.
Hoe zit het met AI Act, AVG en Wwft?
Kort, zoals altijd, maar niet vrijblijvend.
De AI Act verplicht sinds 2 februari 2025 dat medewerkers die met AI-systemen werken over voldoende AI-geletterdheid beschikken. Wie met agents gaat experimenteren, tilt de lat hoger: een systeem dat zelfstandig handelt vraagt om meer begrip, niet minder.
De AVG wordt bij agents extra spannend. Een agent met toegang tot cliëntdossiers is een verwerking met verhoogd risico: denk aan dataminimalisatie, een verwerkersovereenkomst met de leverancier en een heldere afweging vooraf. De verkenning benadrukt niet voor niets dat AI, cloud en beveiliging integraal benaderd moeten worden.
En de Wwft: je poortwachtersrol is niet delegeerbaar aan software. Een agent mag signaleren en voorsorteren, maar het cliëntenonderzoek en de meldingsafweging blijven jouw professionele oordeel. Dat is precies de reden waarom de Belastingdienst autonome besluitvorming voorlopig links laat liggen. Doe dat zelf ook.
De overkant wacht niet op jou
Terug naar die cursist met de armen over elkaar. Zijn vraag was eigenlijk een verkapte hoop: zolang de Belastingdienst niets doet, hoef ik ook niets. Die vlieger gaat niet meer op. De dienst verkent, experimenteert en investeert in AI-geletterdheid. Voorzichtig, gefaseerd, met de rem erop. Maar hij beweegt.
De vraag voor jou is dus niet meer óf agents je praktijk raken, maar of je wilt begrijpen hoe ze werken vóórdat de overkant en je cliënten dat doen. Wil je dat begrip in vier uur opbouwen, inclusief een eigen werkende mini-agent en een businesscase voor je partners? Daarvoor is de Cursus AI Agents op 25 november gemaakt. Geen hype, geen code, wel beheersing. En wie eerst wil weten waar hij zelf staat: de gratis AI Kennistest kost vijf minuten.
Veelgestelde vragen over de Belastingdienst en AI-agents
Gaat de Belastingdienst beslissingen over mijn cliënten aan AI overlaten?
Nee, daar kiest de verkenning nadrukkelijk niet voor. Autonome besluitvorming en het direct aanpassen van dossiers worden voorlopig als te risicovol beschouwd vanwege de foutgevoeligheid van AI en de juridische gevolgen. De focus ligt op laag-risico toepassingen zoals documentanalyse en het beantwoorden van standaardvragen, met menselijke controle.
Wat is het verschil tussen generatieve AI en agentic AI?
Generatieve AI geeft antwoorden op vragen die jij stelt. Agentic AI krijgt een doel en voert zelfstandig de stappen uit die nodig zijn om dat doel te bereiken, binnen vooraf gedefinieerde kaders. Een chatbot is reactief; een agent handelt.
Kan mijn kantoor nu al met AI-agents werken?
Ja, mits je klein begint. Denk aan een agent die binnenkomende mail classificeert, dossierstukken samenvat of publicaties monitort. Begin bij taken met beperkt risico, houd menselijke controle in het proces en zorg voor logging, zodat je achteraf kunt laten zien wat de agent heeft gedaan.
Is AI-geletterdheid verplicht als mijn kantoor met agents experimenteert?
De AI Act verplicht sinds 2 februari 2025 dat medewerkers die met AI-systemen werken over voldoende AI-geletterdheid beschikken. Die verplichting geldt al bij gewoon AI-gebruik en weegt zwaarder naarmate systemen zelfstandiger handelen. Training is dus geen luxe maar een randvoorwaarde.
Communiceren cliënten straks via AI met de Belastingdienst?
De toekomstverkenning van de Belastingdienst houdt er expliciet rekening mee dat AI-systemen in de toekomst namens burgers met overheidsorganisaties communiceren. Een termijn is daarbij niet genoemd. Voor adviseurs is de les: zorg dat je rol in die keten helder blijft, als professional die de uitkomsten toetst en duidt.
Bronnen: iBestuur, 20 april 2026: Belastingdienst verkent inzet ‘agentic AI’; de onderliggende toekomstverkenning “Agentic AI: De buitenwereld aan het woord” (in opdracht van de Concerndirectie Innovatie en Strategie, Belastingdienst) is gepubliceerd via open.overheid.nl.
Vakinhoud, AI-voorsprong en 20 jaar praktijkervaring
Ron Meijer RB is registerbelastingadviseur met 20 jaar ervaring in de fiscale praktijk en voorzitter van de Commissie AI & Digitalisering van het Register Belastingadviseurs (RB). Daarnaast is hij oprichter van Blauwe Vrijdag en auteur van het veelverkochte vakboek AI in de fiscale praktijk en van de wekelijkse nieuwsbrief De Fiscale Vuurtoren over AI in het vak. Hij is een veelgevraagd spreker en trainer en verzorgt AI-cursussen voor beroepsorganisaties en kantoren, waaronder SRA, Lefebvre Sdu en NOAB. Ook Blauwe Vrijdag zelf verzorgt AI-cursussen voor belastingadviseurs en accountants.
Meer over Ron Meijer RB →🔦 De Fiscale Vuurtoren
AI verandert ons vak sneller dan ooit. De Fiscale Vuurtoren is het licht in onzekere tijden: mijn (bijna) wekelijkse nieuwsbrief voor honderden accountants, belastingadviseurs, juristen en advocaten. Geen hype, maar houvast — verhalen uit de praktijk, prompts en tools die je maandag al kunt gebruiken. Meld je hieronder aan en vaar op zeker.
Blij met mijn tip?
Wees sportief en gun mij een kop koffie 😉.